Hoe kava werkt: het verhaal van Tony Robbins

2023-11-13 · 6 min lezen

Redactie van kava.fyi · Laatst bijgewerkt: 13 november 2023

Wie is de auteur van dit verhaal

Tony Robbins is een Amerikaanse zelfhulpauteur, spreker en ondernemer, onder meer bekend van zijn bestseller uit 1991, Awaken the Giant Within. In dat boek beschrijft hij een avond die hij doorbracht in een klein dorp op Fiji, die begon met een toevallige ontmoeting op de weg en eindigde met samen kava drinken, zingen en praten over wat een gelukkig leven eigenlijk betekent. Fiji neemt al jaren een bijzondere plaats in zijn leven in: daar runt hij zijn eigen resort, waar hij regelmatig evenementen houdt voor zijn deelnemers, met een traditionele kavaceremonie vaak als vast onderdeel.

Een avond in een Fijisch dorp

Robbins beschrijft hoe hij en zijn vrouw belandden in een klein kustdorp, waar hij werd uitgenodigd in een hut voor een kavaceremonie, terwijl zijn vrouw apart werd uitgenodigd om met de vrouwen te praten, in lijn met het lokale gebruik om rollen te scheiden bij zulke bijeenkomsten. Binnen wachtten enkele tientallen mensen, de begroeting was bula, bula, bula, de mannen weekten gemalen wortel in water, en de drank werd aan gasten geschonken in een halve kokosnootschaal. Robbins schrijft dat hij, ondanks de onbekende smaak en de ongewone situatie, een rust voelde die hij niet eerder had gekend, en de avond eindigde met samen zingen en een lang afscheid.

Wat bula echt betekent

Bula is een Fijische begroeting die letterlijk verwijst naar leven en gezondheid, gebruikt zowel als eenvoudige hallo als wens in de trant van wees gezond. Het meerdere keren herhalen ervan, zoals in het verhaal van Robbins, versterkt de warmte van de begroeting en is geen willekeurige taalkundige krul. Datzelfde woord komt namelijk ook voor als toost, uitgesproken vlak voordat een portie kava uit de schaal wordt gedronken, dus Robbins nam, zonder het te beseffen, deel aan een verbaal ritueel dat net zo gestandaardiseerd is als de ceremonie zelf.

Wie kava voor het eerst probeert, beschrijft meestal ook de kenmerkende milde verdoving van tong en lippen die al na de eerste paar slokjes optreedt. Dit is het gevolg van het plaatselijk verdovende effect van kavalactonen, gedocumenteerd in de wetenschappelijke literatuur over de plant, geen subjectieve indruk die toevallig alleen door Robbins beschreven wordt. In zijn geval viel deze gewaarwording samen met de bittere, onbekende smaak van de wortel, die hem, zoals hij zelf toegeeft, niet vanaf de eerste slok voor zich innam.

Een ceremonie met heel specifieke regels

Wat Robbins ervoer als een spontane ontmoeting, is in werkelijkheid gebaseerd op een heel oud en geformaliseerd ritueel. Bij de traditionele yaqona-ceremonie, zoals kava op Fiji wordt genoemd, geldt een strikt protocol: wie waar zit, wie in welke volgorde drinkt, en wie het recht heeft om nog een portie te vragen, hangt af van sociale status en titel. Historisch werd de drank bereid door uitgekozen personen, die de wortel met stenen fijnstampten, al werd de wortel onder invloed van gewoonten die uit Tonga waren overgewaaid een tijdlang gekauwd, waarbij de gekauwde massa in een vat water werd gespuugd, wat verondersteld werd te helpen bij het vrijkomen van de actieve bestanddelen. Het Britse koloniale bestuur beschouwde deze praktijk als onhygiënisch, dus keerde men na verloop van tijd terug naar het stampen en malen van de gedroogde wortel, en de vloeistof wordt tegenwoordig door een doek gezeefd in een houten kom, een tanoa genaamd, precies zoals dat al generaties gebeurt. De kokosnootschaal waaruit Robbins zijn kava dronk, is trouwens het standaardvaatje om het aan gasten te serveren, naast de gedeelde kom waaruit gedurende de hele ceremonie verdere porties worden geschept.

Heeft kava daadwerkelijk Pacifische samenlevingen opgebouwd

Het is de moeite waard om context toe te voegen die je niet in een zelfhulpboek zult vinden. Eeuwenlang diende de kavaceremonie niet alleen om de gemeenschap te binden, maar ook voor communicatie met voorouders, het verwelkomen van gasten en het beslechten van geschillen, en deelname eraan versterkte iemands aanzien. Je zou dus kunnen aannemen dat het drinken van kava zelf de ontwikkeling van complexere, hiërarchische samenlevingen in de Stille Oceaan aandreef, op de manier waarop alcohol dat elders in de wereld zou hebben gedaan. Een onderzoek dat in 2026 werd gepubliceerd in het tijdschrift PNAS, waarin 83 gemeenschappen met Austronesische talen werden geanalyseerd, bevestigde deze hypothese niet: de auteurs vonden geen bewijs dat het drinken van kava samenging met toenemende machtscentralisatie of sociale stratificatie. Kava vervulde dus wel een reële gemeenschapsfunctie, maar was niet, zoals eerder werd vermoed, een motor achter het ontstaan van hiërarchie. Dit is een belangrijke correctie op het populaire, versimpelde verhaal waarin elke psychoactieve stof door de menselijke geschiedenis heen dezelfde rol speelde als beschavingskatalysator: de Pacifische gegevens laten zien dat het ook anders kan uitpakken, en dat de sociale functie van kava en het effect ervan op machtsstructuren twee gescheiden kwesties zijn.

Waarom het nog steeds werkt

Of kava nu wel of niet de politieke geschiedenis van de Stille Oceaan heeft gevormd, de alledaagse rol blijft hetzelfde: het gedeelde ritueel van drinken uit één vaatje, in een kring, in een vaste volgorde, maakt het gesprek makkelijker en brengt mensen samen die elkaar anders misschien nooit een woord zouden toespreken. Dit is precies het mechanisme dat Robbins beschrijft als de sterkste indruk van die avond, ook al is zijn verhaal een persoonlijke herinnering en geen wetenschappelijk onderzoek. Tegenwoordig is een vergelijkbare, zij het informelere, rol weggelegd voor kavabars buiten de Stille Oceaan en voor nakamals, de traditionele ontmoetingsplekken waar kava nog steeds eerder een aanleiding voor gesprek is dan een doel op zich.

Eén voorbehoud

De ervaring die Robbins beschrijft is subjectief, en niet iedereen zal na het drinken van kava voelen wat hij voelde, zeker niet bij het eerste contact met de onbekende smaak en het ritueel. Het is ook goed te bedenken dat het verhaal in een zelfhulpboek dat een bestseller is, geschreven is om de stelling van de auteur over de kracht van menselijke banden te illustreren, niet om kava uitputtend of met wetenschappelijke precisie te beschrijven, dus het mag niet behandeld worden als een volledige gids voor hoe de plant werkt. Kava werkt in op het centrale zenuwstelsel, dus het combineren ervan met alcohol of medicijnen die door de lever worden afgebroken is geen goed idee, zoals we verder bespreken in het artikel over kava en medicijnen.

Over het stapsgewijs zetten van kava zelf lees je in het artikel hoe je kava bereidt, en de geschiedenis van de plant beschrijven we uitgebreider hier. Een ander perspectief op kava biedt het artikel over Andrew Weil.