Sober curious: de nieuwsgierigheid naar nuchterheid, en kava

2023-04-07 · 6 min lezen

Redactie van kava.fyi · Laatst bijgewerkt: 7 april 2023

Nieuwsgierigheid naar nuchterheid als trend, geen verbod

Sober curious, letterlijk nieuwsgierigheid naar nuchterheid, is een term die de afgelopen jaren een vliegende start heeft gemaakt in de Engelstalige wereld, en die zich sindsdien over de rest van de wereld begint te verspreiden. Anders dan klassieke onthoudingsbewegingen gaat het niet om de radicale verklaring dat je vanaf vandaag geen druppel meer aanraakt. Het gaat om iets subtielers: even stilstaan en jezelf afvragen waarom je eigenlijk naar nog een drankje grijpt. Of je dit doet voor het plezier, uit gewoonte, door sociale druk, of als manier om aan stress te ontsnappen.

Wat deze manier van denken populair maakte, was een boek van de Britse journaliste Ruby Warrington, in 2018 uitgegeven door HarperOne onder de titel Sober Curious. Daarin beschreef Warrington haar eigen worsteling met wat ze zwaar sociaal drinken noemde, drinken intens genoeg om de kwaliteit van haar leven duidelijk te versmallen, maar nog niet genoeg om de lat van verslaving te halen. Het boek vond snel een breed publiek en werd een referentiepunt voor een hele beweging die tegenwoordig alcoholvrije bars, apps voor het bijhouden van dagen zonder alcohol, en een groeiende groep mensen omvat die experimenteren met minder drinken zonder het label verslaafde te dragen.

Twee dimensies van dezelfde vraag

In de praktijk beweegt sober curious zich tussen twee polen. De eerste is nieuwsgierigheid: hoe het leven eruitziet wanneer het niet ritmisch wordt doorspekt met een avondlijke ontspanning met chemische hulp, een zwaarder weekend na een moeilijke week, een avondje uit dat tot de vroege ochtend moet duren. Het is een vraag over de kwaliteit van het dagelijks leven, over slaap, concentratie en innerlijke rust, precies de gebieden die alcohol het gemakkelijkst verstoort.

De tweede dimensie is sociaal bewustzijn. Alcohol is legaal, breed verkrijgbaar, en draagt in veel culturen nog steeds een aspirationeel glansje: een statussymbool, onderdeel van feest, bewijs dat iemand weet hoe hij plezier moet maken. Sober curious is een poging om die betovering te doorbreken en een ruimte te creëren waarin het makkelijker is om nee te zeggen zonder jezelf te hoeven verklaren. Vandaar de populariteit van plekken zoals alcoholvrije bars, die het ritueel van samen drinken bieden zonder de ethanol.

Belangrijk is dat sober curious niet hetzelfde is als totale onthouding of verslavingsbehandeling. Het is meer een houding die openstaat voor iedereen die af en toe drinkt maar zich afvraagt of drinken hem of haar daadwerkelijk goed doet. In die zin verschilt het van oudere geheelonthoudersbewegingen, die op een harde lijn rustten: je drinkt, of je drinkt niet. Hier is de lijn vloeiend en hangt die af van alledaagse beslissingen in plaats van één enkel voornemen.

Waar kava in dit gesprek terechtkwam

Naast de groei van de sober curious-beweging begonnen kavabars zich in de Verenigde Staten te vermenigvuldigen, gelegenheden die een aftreksel serveren gemaakt van de kavawortel (Piper methysticum), een plant die al duizenden jaren aanwezig is in de cultuur van de Pacifische eilanden. Een studie gepubliceerd in het American Journal of Drug and Alcohol Abuse, die meer dan 400 online berichten over kava tussen 2006 en 2021 analyseerde, beschrijft dit fenomeen als de stille maar gestage intrede van kava in de Amerikaanse mainstream. De auteurs merken op dat gebruikers het vaakst naar kava grijpen juist als alternatief voor alcohol of farmaceutische kalmerende middelen, in plaats van op zoek naar een sterk, bedwelmend effect.

Dat verklaart waarom kava en sober curious zo goed samengaan. In Pacifische gemeenschappen dient kava al eeuwenlang als sociaal bindmiddel: het wordt samen gedronken, dicht bij elkaar zittend, pratend, soms zingend. Het is, met andere woorden, een kant-en-klaar drinkritueel dat geen ethanol nodig heeft om mensen samen te brengen. Wil je meer weten over de plant zelf en zijn oorsprong, dan is het de moeite waard om te kijken naar de introductie tot kava en het stuk over hoe het wordt geteeld.

Hoe de effecten van kava verschillen van die van alcohol

Vanuit biochemisch oogpunt is het verschil duidelijk. Alcohol werkt als een algemeen dempend middel op het centrale zenuwstelsel, met invloed op veel neurotransmittersystemen tegelijk, wat zich vertaalt in vertraagde reacties, verminderde coördinatie en, bij hogere doses, de bekende kater de volgende dag. Kavalactonen, de actieve stoffen in de kavawortel, werken anders en selectiever. Een studie gepubliceerd in het tijdschrift PLOS ONE vond dat kavaïne, een van de belangrijkste kavalactonen, GABA-type-A-receptoren versterkt, zonder daarbij de klassieke benzodiazepinebindingsplaats te betrekken, een mechanisme dat verschilt van dat van kalmerende medicijnen in die klasse. Dat verklaart waarom veel gebruikers het effect van kava beschrijven als het tot rust brengen van de geest zonder de sufheid of afstomping die typisch is voor alcohol of sterke angstremmende medicijnen.

Het is echter belangrijk om niet de ene versimpeling in te ruilen voor de andere. Kava is geen medicijn of vervanging voor therapie, en onderzoek naar de veiligheid op lange termijn loopt nog altijd. Als je medicijnen gebruikt die in de lever worden gemetaboliseerd, vooral kalmerende of angstremmende middelen, en als je kava combineert met alcohol, is het de moeite waard voorzichtig te zijn en dit met een arts te overleggen, aangezien het tegelijkertijd belasten van de lever met twee stoffen het risico op bijwerkingen verhoogt. Je kunt hier meer over lezen in het stuk over kava en de lever en over kava en medicijnen.

Sober curious als proces, geen doel

Wat sober curious en kava het sterkst met elkaar verbindt, is niet chemie maar filosofie. In beide gevallen gaat het niet om een plotseling, radicaal verbod, maar om het langzaam verschuiven van het evenwichtspunt: minder automatisch naar een middel grijpen, meer bewuste keuze. Als je je afvraagt waar je moet beginnen, is de simpelste stap vaak het ene ritueel inruilen voor het andere, een avondlijk glas wijn, bijvoorbeeld, voor een kopje kava met vrienden. Je hoeft daarvoor niet voorgoed te stoppen met alcohol. Het is genoeg om te beginnen met de vraag te stellen die aan de kern van de hele beweging ligt: doet wat ik pak me daadwerkelijk goed?

Het is ook goed te bedenken dat sober curious geen enkel, juist pad promoot. Voor de een betekent het een hele maand zonder alcohol, voor een ander het terugbrengen van het drinken tot in het weekend, en voor weer een ander simpelweg de nieuwsgierigheid om te ontdekken hoe een anders doorgebrachte avond smaakt. Kava, met zijn duizendjarige pedigree in de Pacifische sociale cultuur, is hier slechts een van de vele hulpmiddelen, geen kant-en-klaar antwoord. Of het voor jou werkt, kom je het makkelijkst zelf achter, langzaam en zonder de druk om meteen iets te moeten bereiken.