Kava en depressie: wat het onderzoek laat zien, en wat ontbreekt

· 7 min lezen

Redactie van kava.fyi · Laatst bijgewerkt:

Artikelen over kava gebruiken vaak het woord "antidepressivum." Vraag op welke studies dat label rust, en de lijst blijkt kort. Hieronder verzamelen we wat daadwerkelijk is gemeten, en geven we duidelijk aan waar het bewijs ophoudt. Dit artikel is alleen informatief en vervangt geen medisch advies; depressie is een ziekte die een specialist diagnosticeert en behandelt.

Depressie in cijfers

Volgens een factsheet van de Wereldgezondheidsorganisatie had ongeveer 4% van de wereldbevolking in 2023 te maken met depressie, waaronder 5,2% van de volwassenen (4,1% van de mannen en 6,2% van de vrouwen). Dat komt neer op ongeveer 322 miljoen mensen. Depressie komt ongeveer 1,5 keer vaker voor bij vrouwen dan bij mannen, en meer dan 10% van de vrouwen ervaart de symptomen ervan tijdens de zwangerschap en na de bevalling. De WHO meldt ook dat ongeveer 727.000 mensen in 2021 overleden door zelfdoding, en dat zelfdoding de derde doodsoorzaak is in de leeftijdsgroep 15 tot 29 jaar.

Hetzelfde document beschrijft hoe een depressieve episode verschilt van gewone stemmingswisselingen: de symptomen houden het grootste deel van de dag aan, bijna elke dag, gedurende ten minste twee weken. Het beschrijft ook hoe effectieve hulp eruitziet: psychologische therapieën (gedragsactivatie, cognitieve gedragstherapie, interpersoonlijke psychotherapie, probleemoplossende therapie) zijn eerstelijns, terwijl antidepressiva, SSRI's bijvoorbeeld, worden aanbevolen bij matige en ernstige depressie maar niet nodig zijn bij milde depressie. Geen enkele plant komt in die lijst voor. Dat is een nuttige maatstaf voor alles wat volgt.

Waar de link tussen kava en stemming eigenlijk vandaan komt

De link heeft twee bronnen. De eerste is farmacologie. Een review van Sarris en collega's uit 2011 beschrijft het angstremmende effect van kava als voortkomend uit modulatie van het GABA-systeem, remming van monoamineoxidase B, en remming van de heropname van noradrenaline en dopamine. De laatste twee mechanismen lijken in grote lijnen op hoe sommige antidepressiva werken, vandaar de verleiding om die analogie door te trekken naar een klinisch effect. Een mechanistische analogie is echter geen bewijs van effect. Wat kavalactonen daadwerkelijk doen, behandelen we apart, net als de relatie tussen kava en GABA.

De tweede bron is de overlap tussen symptomen. Angst en een sombere stemming komen heel vaak samen voor, dus als iets angst vermindert, kan er ook een verbetering opduiken op depressievragenlijsten. Dat is niet hetzelfde als een antidepressief effect in de zin die in klinische onderzoeken wordt gebruikt, waar depressie de primaire diagnose en het primaire eindpunt is.

De enige studie die depressie heeft gemeten

Het meest aangehaalde werk is de Kava Anxiety Depression Spectrum Study (KADSS) uit 2009. Dit was een 3 weken durend, dubbelblind, placebogecontroleerd crossoveronderzoek waarvoor 60 volwassenen werden geworven met verhoogde gegeneraliseerde angst die ten minste een maand aanhield. Deelnemers namen een waterig kava-extract in een dosis van 250 mg kavalactonen per dag. De primaire uitkomstmaat was angst, gemeten met de Hamilton Angstschaal (HAMA), die significant sterker daalde bij kava dan bij placebo. In samengevoegde analyses werd ook een significante afname gevonden op de Montgomery-Åsberg Depressieschaal (MADRS). De auteurs concludeerden dat het extract angstremmende en antidepressieve activiteit vertoonde en even effectief leek wanneer angst gepaard ging met depressie.

De beperkingen ervan moeten echter eerlijk worden benoemd:

Met andere woorden, dit is een kleine studie met angst als leidende aandoening. De meeste claims over "antidepressieve kava" rusten hierop.

Wat de grotere onderzoeken lieten zien

Vervolgonderzoeken van hetzelfde team verschoven naar angst, niet naar depressie. In de studie uit 2013 (75 deelnemers, 6 weken, gegeneraliseerde angststoornis) was een gelijktijdige stemmingsstoornis zelfs een uitsluitingscriterium, dus die zegt niets over depressie. Het grootste onderzoek, gepubliceerd in 2020, omvatte 171 mensen met een gediagnosticeerde gegeneraliseerde angststoornis gedurende 16 weken en vond geen voordeel van waterig kava-extract boven placebo, zelfs niet voor angst. De kavagroep meldde vaker verslechterd geheugen en tremor, en afwijkende leverwaarden kwamen vaker voor, al voldeed niemand aan de criteria voor geneesmiddelgeïnduceerde leverschade. Een gedetailleerd overzicht van de angstonderzoeken staat in het artikel kava en angst.

Als het grootste onderzoek geen effect op angst bevestigde, het gebied waar het bewijs het sterkst was, is het moeilijk te verwachten dat het beeld er beter uitziet voor depressie, waar er vrijwel geen gegevens zijn.

Wat de richtlijnen en reviews zeggen

In 2022 publiceerde de World Federation of Societies of Biological Psychiatry (WFSBP), samen met het Canadese CANMAT-netwerk, richtlijnen voor het gebruik van nutraceutica en fytoceutica in de psychiatrie, uitsluitend gebaseerd op meta-analyses en ten minste twee gerandomiseerde onderzoeken. Bij unipolaire depressie gingen positieve aanbevelingen naar sint-janskruid (aanbevolen), saffraan en curcumine (voorwaardelijk aanbevolen), en lavendel (zwak aanbevolen). Kava komt in die groep helemaal niet voor, en voor gegeneraliseerde angststoornis kreeg het de beoordeling "niet aanbevolen." De auteurs merkten op dat een gebrek aan gegevens geen gebrek aan werkzaamheid betekent, maar ook dat plantaardige preparaten binnen de reguliere medische zorg moeten worden gebruikt, vooral bij ernstigere stoornissen.

Voor de balans: een review van Moragrega en Ríos uit 2022, die 95 klinische onderzoeken naar geneeskrachtige planten tegen depressie tussen 2000 en 2020 behandelt, vermeldt kava als een van zes planten met het meest substantiële bewijs, naast saffraan, kurkuma, sint-janskruid, ginkgo en rhodiola. Het is echter goed te bedenken dat het enige kava-onderzoek dat depressie heeft gemeten de hierboven beschreven KADSS-studie is, dus dit is meer een aanwijzing dan een bevestiging.

Voorzichtigheid: medicijnen, alcohol en de lever

Iemand met depressie gebruikt vaak medicatie, en dit is het belangrijkste praktische punt in dit artikel. De review uit 2011 raadt aan om kava niet te combineren met alcohol, voorzichtig te zijn met andere psychofarmaca, en routinematige leverfuncties te controleren bij mensen die regelmatig kava gebruiken. Het FAO/WHO-rapport uit 2016 voegt toe dat kavalactonen bepaalde cytochroom P450-enzymen remmen, wat het metabolisme en de toxiciteit van gelijktijdig ingenomen medicijnen kan veranderen, en noemt geneesmiddelinteracties als een van de kennishiaten die onderzoek behoeven. Kava remt ook monoamineoxidase B. Om deze redenen moet de beslissing om kava te combineren met welke farmacotherapie dan ook worden overgelaten aan de behandelend arts. De geschiedenis van de leverbeschuldigingen behandelen we in het artikel kava en de lever.

Samenvatting

De stand van het bewijs over kava en depressie is dun en is in een paar zinnen samen te vatten. Het werkingsmechanisme van kava raakt aan systemen die met stemming samenhangen. Eén kleine studie uit 2009, uitgevoerd bij mensen met angst, signaleerde daarnaast een verbetering op een depressieschaal. Geen enkel onderzoek heeft kava getest bij mensen met depressie als primaire diagnose, het grootste angstonderzoek, uit 2020, viel negatief uit, en actuele richtlijnen vermelden kava niet tussen de plantaardige preparaten met gedocumenteerde effecten op depressie. Als een sombere stemming of het verlies van het vermogen om plezier te ervaren het grootste deel van de dag aanhoudt gedurende meer dan twee weken, is de juiste plek om naartoe te gaan een arts of psychotherapeut, geen plant. Over de toestand die nog geen depressie is, maar ook geen welbevinden, schrijven we in het artikel over languishing.

Bronnen

  1. WHO: Depressive disorder (depression), arkusz informacyjny [fact sheet] https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression
  2. Sarris J, LaPorte E, Schweitzer I (2011): Kava: a comprehensive review of efficacy, safety, and psychopharmacology. Aust N Z J Psychiatry https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21073405/
  3. Sarris J i wsp. (2009): The Kava Anxiety Depression Spectrum Study (KADSS): a randomized, placebo-controlled crossover trial using an aqueous extract of Piper methysticum. Psychopharmacology https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19430766/
  4. Sarris J i wsp. (2013): Kava in the treatment of generalized anxiety disorder: a double-blind, randomized, placebo-controlled study. J Clin Psychopharmacol https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23635869/
  5. Sarris J i wsp. (2020): Kava for generalised anxiety disorder: A 16-week double-blind, randomised, placebo-controlled study. Aust N Z J Psychiatry https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31813230/
  6. Sarris J i wsp. (2022): Clinician guidelines for the treatment of psychiatric disorders with nutraceuticals and phytoceuticals: WFSBP and CANMAT Taskforce. World J Biol Psychiatry https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35311615/
  7. Moragrega I, Ríos JL (2022): Medicinal Plants in the Treatment of Depression. II: Evidence from Clinical Trials. Planta Med https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34157753/
  8. FAO/WHO (2016): Kava: a review of the safety of traditional and recreational beverage consumption. Technical Report, Rome https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/f97fbe5f-244e-4301-be2a-03ac39ef630b/content