Jak żyć szczęśliwie: co mówią badania i gdzie w tym miejsce kavy

2023-05-24 · 4 min czytania

Redakcja kava.fyi · Ostatnia aktualizacja: 24 maja 2023

Najdłuższe badanie nad dorosłym życiem

Harvard Study of Adult Development ruszyło w 1938 roku i śledzi losy uczestników do dziś, co czyni je jednym z najdłuższych badań podłużnych w historii nauk społecznych. Objęło ono dwie grupy: nieco ponad dwustu pięćdziesięciu studentów drugiego roku Harvard College, wśród których był późniejszy prezydent USA John F. Kennedy i wieloletni redaktor Washington Post Ben Bradlee, oraz kilkuset chłopców z najbiedniejszych dzielnic Bostonu, wybranych właśnie dlatego, że dorastali w trudnych, niestabilnych rodzinach, część z nich w kamienicach bez bieżącej wody. Obie grupy przechodziły regularne wywiady, badania lekarskie, testy krwi i skany mózgu, a od pewnego momentu do badania dołączyły też żony uczestników i ponad dwa tysiące ich dzieci. Badacze nie poprzestają na kwestionariuszach: odwiedzają uczestników w domach, zbierają dokumentację medyczną, pobierają krew, wykonują skany mózgu i rozmawiają z ich dziećmi, dzięki czemu obraz każdego życia jest znacznie pełniejszy niż w typowych badaniach opartych wyłącznie na wspomnieniach, które z czasem nieuchronnie się zniekształcają.

Wniosek, którego nikt się nie spodziewał

Czwartym z kolei dyrektorem badania jest psychiatra Robert Waldinger, który podsumował dekady zbieranych danych w wystąpieniu na konferencji TED, obejrzanym później dziesiątki milionów razy. Jego wniosek jest zaskakująco prosty: to nie bogactwo, sława ani wyczerpująca praca przekładają się na szczęśliwe i zdrowe życie, tylko jakość relacji z innymi ludźmi. Tymczasem, jak przypomina Waldinger, w ankiecie przeprowadzonej wśród millenialsów ponad osiemdziesiąt procent wskazało wzbogacenie się jako główny cel życiowy, a połowa badanych dodatkowo wymieniła zdobycie sławy, co pokazuje, jak duży rozdźwięk dzieli powszechne wyobrażenia o dobrym życiu od tego, co faktycznie się z nim wiąże. Ludzie silniej związani z rodziną, przyjaciółmi i społecznością są szczęśliwsi, zdrowsi fizycznie i żyją dłużej niż osoby o słabszych więziach, a poczucie osamotnienia okazało się w badaniu równie szkodliwe, jak inne dobrze znane czynniki ryzyka zdrowotnego.

Nie liczba znajomych, tylko jakość bliskości

Badacze podkreślają, że nie chodzi o liczbę przyjaciół ani sam fakt bycia w związku. Małżeństwa pełne konfliktu, ale pozbawione bliskości, okazały się w badaniu równie szkodliwe dla zdrowia, co rozwód, podczas gdy relacje ciepłe i wspierające działały ochronnie nawet wtedy, gdy partnerzy się kłócili, o ile czuli, że mogą na siebie liczyć w trudnych chwilach. Osoby najbardziej zadowolone ze swoich związków w wieku pięćdziesięciu lat okazały się najzdrowsze fizycznie w wieku osiemdziesięciu lat, a bezpieczne, oparte na zaufaniu relacje chroniły też pamięć i sprawność poznawczą na starość, podczas gdy osoby, które czuły, że nie mogą liczyć na partnera w potrzebie, doświadczały wcześniejszego pogorszenia pamięci, nawet jeśli same nie zgłaszały wtedy jeszcze żadnych innych objawów. Badacze zwracają uwagę, że te dobre relacje wcale nie musiały być idealne czy pozbawione konfliktów: liczyło się przede wszystkim poczucie, że w trudnej chwili można na kogoś liczyć.

Skąd w tej historii kava

To badanie nie ma nic wspólnego z kavą, ale jego wniosek, czyli że regularny, niewymuszony kontakt z innymi ludźmi jest jednym z najsilniejszych czynników dobrego życia, opisuje dokładnie to, do czego od wieków służy kava na wyspach Pacyfiku. Wspólne picie z jednego naczynia, w kręgu, w ustalonej kolejności, od pokoleń było w kulturach Oceanii pretekstem do tego, żeby usiąść razem, przywitać gościa, rozstrzygnąć spór albo po prostu porozmawiać. Duże badanie porównawcze opublikowane w 2026 roku w czasopiśmie PNAS, obejmujące 83 społeczności posługujące się językami austronezyjskimi, nie potwierdziło wprawdzie, by picie kavy samo w sobie napędzało rozwój bardziej złożonych struktur społecznych, ale nie podważa jej roli jako codziennego rytuału budującego więzi w mniejszej skali, rodziny, grupy przyjaciół czy sąsiedztwa. Ta sama logika stoi zresztą za popularnością nakamali, czyli tradycyjnych miejsc spotkań poza formalną ceremonią, oraz współczesnych kava barów, które powielają ten sam wzorzec, wspólne naczynie, krąg, rozmowa, w zupełnie innych realiach niż wioski opisywane przez pierwszych etnografów Pacyfiku.

Czy sama roślina coś zmienia

Warto być tu uczciwym: to rytuał wspólnego picia, a nie farmakologia kavy, wydaje się kluczowy dla efektu opisanego przez badaczy z Harvardu. Kavalaktony w badaniach laboratoryjnych wzmacniają działanie receptorów GABA A, co wiąże się z ogólnym uspokojeniem układu nerwowego, więc teoretycznie mogą trochę ułatwiać rozluźnienie się w towarzystwie innych ludzi, zwłaszcza osobom, które w kontaktach społecznych czują większe napięcie. To jednak efekt poboczny, a nie zamiennik samej relacji, którą trzeba budować regularną obecnością, a nie napojem. Innymi słowy, to krąg ludzi zebranych wokół wspólnego naczynia buduje więź, a kava w tym scenariuszu jest raczej pretekstem niż aktywnym składnikiem samej bliskości.

Co z tym możesz zrobić

Waldinger kończy swoje wystąpienie bardzo praktycznie: zamiast czasu przed ekranem warto poświęcić czas żywej osobie, ożywić zaniedbany związek czymś wspólnym, na przykład długim spacerem, albo odezwać się do kogoś z rodziny, z kim od dawna nie było kontaktu. Nic z tego nie wymaga specjalnych warunków ani rytuałów, choć wspólne parzenie i picie kavy, opisane w artykule jak przygotować kavę, może być jedną z wielu okazji, żeby to zrobić. Chodzi w gruncie rzeczy o wygospodarowanie czasu i przestrzeni, w której rozmowa może się swobodnie potoczyć, a nie o samą substancję, którą akurat wtedy pijesz.

Jeśli po kavę sięgasz właśnie po to, żeby rozluźnić się w towarzystwie, pamiętaj, że działa ona na ośrodkowy układ nerwowy i nie warto łączyć jej z alkoholem ani lekami metabolizowanymi w wątrobie, o czym piszemy więcej w artykule o kavie i lekach. Więcej o tradycji picia kavy jako rytuału wspólnotowego przeczytasz też w tekście o opowieści Tony’ego Robbinsa.