Kava a lęk: co naprawdę pokazują badania kliniczne

· 7 min czytania

Redakcja kava.fyi · Ostatnia aktualizacja:

Tropikalny las nocą

Kava (Piper methysticum) należy do najczęściej badanych roślin w kontekście lęku. Wbrew temu, co sugerują teksty sprzedażowe, wyniki nie układają się w jedną prostą historię: obok przeglądu Cochrane z pozytywnym wnioskiem i kilku mniejszych badań z wyraźnym efektem jest też największe i najdłuższe badanie w tej dziedzinie, opublikowane w 2020 roku, które efektu nie potwierdziło. Poniżej zbieramy tylko te prace, które można otworzyć i sprawdzić, z projektem badania, liczbą uczestników i wynikiem.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Zaburzenia lękowe są chorobą, którą diagnozuje i prowadzi specjalista.

Jak czytać badania nad lękiem

Większość omawianych prac używa tej samej miary: Skali Lęku Hamiltona (HAMA). To kwestionariusz wypełniany przez klinicystę, w którym wyższy wynik oznacza silniejszy lęk, a wynik 7 lub niższy traktuje się w tych badaniach jako remisję. Warto też pamiętać o trzech pojęciach:

Znaczenie ma także sam preparat. Część starszych badań europejskich dotyczyła standaryzowanych ekstraktów farmaceutycznych, takich jak WS 1490, a badania australijskie z ostatnich lat używały ekstraktów wodnych z korzenia, bliższych tradycyjnemu napojowi. Więcej o składnikach aktywnych w tekście o kavalaktonach.

Przegląd Cochrane z 2003 roku

Najczęściej cytowanym źródłem jest przegląd systematyczny Cochrane autorstwa Pittlera i Ernsta (2003). Autorzy włączyli wyłącznie badania randomizowane, podwójnie zaślepione i kontrolowane placebo, w których kava była jedynym składnikiem preparatu. Kryteria spełniło 11 badań z łącznie 645 uczestnikami. Metaanaliza sześciu z nich, które raportowały łączny wynik HAMA, wykazała istotnie większą redukcję lęku po kavie niż po placebo: ważona różnica średnich 5,0 punktu (95% przedział ufności 1,1 do 8,8; p = 0,01; n = 345). Zdarzenia niepożądane opisano jako łagodne, przemijające i rzadkie.

Wniosek autorów był ostrożny: kava „wydaje się skuteczną opcją objawową” w lęku, a dane sugerują względne bezpieczeństwo przy stosowaniu krótkoterminowym, od 1 do 24 tygodni. Jednocześnie wezwano do dalszych badań nad bezpieczeństwem długoterminowym. Warto pamiętać, że przegląd obejmuje literaturę do sierpnia 2002 roku, czyli sprzed wszystkich badań z ekstraktem wodnym.

Badanie 25-tygodniowe: Volz i Kieser 1997

Najdłuższe z klasycznych badań przeprowadzono w Niemczech. Volz i Kieser włączyli 101 pacjentów ambulatoryjnych z lękiem pochodzenia niepsychotycznego (według DSM-III-R: agorafobia, fobia specyficzna, zaburzenie lękowe uogólnione i zaburzenie adaptacyjne z lękiem) do wieloośrodkowego, randomizowanego badania z placebo trwającego 25 tygodni. Preparatem był standaryzowany ekstrakt WS 1490. W głównej mierze, HAMA, przewaga kavy nad placebo była istotna od 8. tygodnia. Ekstrakt wypadł też lepiej w miarach drugorzędowych, w tym w ogólnym wrażeniu klinicznym i w podskalach lęku somatycznego i psychicznego. Zdarzenia niepożądane były rzadkie i rozłożone równo w obu grupach.

To badanie ma dwie słabości z dzisiejszej perspektywy: mieszaną grupę rozpoznań i preparat, którego w tej postaci nie ma już na rynku. Mówi jednak coś ważnego: efekt, jeśli wystąpił, pojawiał się po tygodniach, nie po jednej porcji.

Badania australijskie z ekstraktem wodnym

Po wycofaniu produktów leczniczych z kavą z rynków Europy i Ameryki Północnej w 2002 roku (więcej w tekście o kavie i wątrobie) zespół Jerome'a Sarrisa z Australii rozpoczął serię badań z wodnym ekstraktem z korzenia. Trzy z nich tworzą rdzeń współczesnej wiedzy.

KADSS, 2009: krótkie badanie, bardzo duży efekt

Kava Anxiety Depression Spectrum Study było 3-tygodniowym badaniem krzyżowym z placebo, w którym każdy uczestnik przechodził obie fazy. Zrekrutowano 60 dorosłych z podwyższonym lękiem uogólnionym trwającym co najmniej miesiąc; dawka w badaniu wynosiła 250 mg kavalaktonów dziennie. W pierwszej fazie HAMA spadła o 9,9 punktu po kavie wobec 0,8 po placebo, w drugiej o 10,3 wobec wzrostu o 3,3 po placebo. Łączny efekt był bardzo duży (d = 2,24; p < 0,0001). Autorzy nie stwierdzili klinicznej hepatotoksyczności. Tak duża wielkość efektu w małym, krótkim badaniu jest jednak sygnałem, by czekać na replikację, i kolejne badania tej samej grupy pokazały efekty znacznie skromniejsze.

2013: pierwsze badanie w zdiagnozowanym GAD

W 2013 roku ten sam zespół opublikował pierwsze badanie z placebo u osób ze zdiagnozowanym zaburzeniem lękowym uogólnionym (GAD) bez współistniejących zaburzeń nastroju. Włączono 75 osób, a po tygodniowej fazie wstępnej z placebo analizowano 58. Badanie trwało 6 tygodni, a dawka wynosiła 120 lub 240 mg kavalaktonów dziennie w zależności od odpowiedzi. Kava zmniejszyła lęk istotnie bardziej niż placebo, ale efekt był umiarkowany (d = 0,62; p = 0,046); u osób z umiarkowanym lub ciężkim GAD był większy (d = 0,82). Remisję osiągnęło 26% grupy kavy wobec 6% grupy placebo. Kava była dobrze tolerowana; częściej zgłaszano jedynie bóle głowy, a wyniki prób wątrobowych nie różniły się między grupami.

2020: największe badanie, wynik negatywny

Kluczowa praca ukazała się w 2020 roku w Australian and New Zealand Journal of Psychiatry. Było to badanie fazy III, wieloośrodkowe, randomizowane, podwójnie zaślepione i kontrolowane placebo, trwające 16 tygodni. Wzięło w nim udział 171 nieleczonych farmakologicznie osób ze zdiagnozowanym GAD, które otrzymywały wodny ekstrakt z korzenia standaryzowany na 120 mg kavalaktonów dwa razy dziennie albo placebo.

Różnica w redukcji lęku między grupami była nieistotna, a liczbowo wynosiła 1,37 punktu na korzyść placebo (p = 0,25). Remisję osiągnęło 17,4% osób w grupie kavy i 23,8% w grupie placebo (p = 0,46). W grupie kavy częściej zgłaszano pogorszenie pamięci (36 wobec 23 zgłoszeń; p = 0,044) i drżenie (36 wobec 23; p = 0,024), a nieprawidłowe wyniki prób wątrobowych były istotnie częstsze, choć nikt nie spełnił kryteriów polekowego uszkodzenia wątroby. Wniosek autorów: ten konkretny ekstrakt nie był skuteczny w zdiagnozowanym GAD, a wcześniejsze dane wspierają kavę raczej w lęku sytuacyjnym, jako środek krótkoterminowy w populacjach nieklinicznych.

To badanie jest ważne, bo było największe, najdłuższe i zaprojektowane właśnie po to, by rozstrzygnąć wątpliwości. Jego wyniku nie da się pominąć.

Co mówią nowsze przeglądy i wytyczne

Warto zestawić to z przeglądem Sarrisa i wsp. z 2011 roku, który jeszcze przed badaniem z 2020 roku podsumowywał, że istotny wynik wystąpił w czterech z sześciu analizowanych badań (średnie d = 1,1). Stan wiedzy zmienił się w ciągu dekady i to jest najważniejsza lekcja z tej listy.

Bezpieczeństwo i zastrzeżenia

Przegląd z 2011 roku zalecał tradycyjne, rozpuszczalne w wodzie ekstrakty z kłącza odpowiednich odmian, unikanie łączenia z alkoholem, ostrożność przy innych lekach psychotropowych, unikanie dużych porcji przed prowadzeniem pojazdów oraz regularne badania wątroby u osób stosujących kavę stale. Raport FAO/WHO z 2016 roku o bezpieczeństwie napoju z kavy dodaje, że kavalaktony hamują niektóre enzymy cytochromu P450, co może wpływać na metabolizm przyjmowanych jednocześnie leków, a wysokie spożycie wiąże się z łuszczącą się wysypką, utratą masy ciała, nudnościami i odwracalnym wzrostem enzymu wątrobowego GGT. Raport zaleca używanie wyłącznie odmian szlachetnych i obranego korzenia; o różnicach między odmianami piszemy w przewodniku po odmianach kavy.

Podsumowanie

Uczciwe streszczenie brzmi tak: w krótkich badaniach, zwykle do 6 tygodni, kava wielokrotnie zmniejszała objawy lęku bardziej niż placebo, a przegląd Cochrane z 2003 roku uznał ją za opcję objawową. Największe i najdłuższe badanie, z 2020 roku, nie wykazało przewagi nad placebo u osób ze zdiagnozowanym GAD, a aktualne wytyczne nie zalecają kavy w tym rozpoznaniu. Kava nie jest lekiem i nie zastępuje terapii; jeśli lęk utrudnia codzienne funkcjonowanie, pierwszym krokiem jest rozmowa ze specjalistą. O tym, jak kava działa na poziomie receptorów, piszemy w tekście kava a GABA.

Źródła

  1. Pittler MH, Ernst E (2003): Kava extract for treating anxiety. Cochrane Database of Systematic Reviews https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12535473/
  2. Volz HP, Kieser M (1997): Kava-kava extract WS 1490 versus placebo in anxiety disorders: a randomized placebo-controlled 25-week outpatient trial. Pharmacopsychiatry https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9065962/
  3. Sarris J i wsp. (2009): The Kava Anxiety Depression Spectrum Study (KADSS): a randomized, placebo-controlled crossover trial using an aqueous extract of Piper methysticum. Psychopharmacology https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19430766/
  4. Sarris J i wsp. (2013): Kava in the treatment of generalized anxiety disorder: a double-blind, randomized, placebo-controlled study. J Clin Psychopharmacol https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23635869/
  5. Sarris J i wsp. (2020): Kava for generalised anxiety disorder: A 16-week double-blind, randomised, placebo-controlled study. Aust N Z J Psychiatry https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31813230/
  6. Ooi SL, Henderson P, Pak SC (2018): Kava for Generalized Anxiety Disorder: A Review of Current Evidence. J Altern Complement Med https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29641222/
  7. Barić H i wsp. (2018): Complementary and Alternative Medicine Treatments for Generalized Anxiety Disorder: Systematic Review and Meta-analysis of Randomized Controlled Trials. Adv Ther https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29508154/
  8. Sarris J i wsp. (2022): Clinician guidelines for the treatment of psychiatric disorders with nutraceuticals and phytoceuticals: WFSBP and CANMAT Taskforce. World J Biol Psychiatry https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35311615/
  9. Sarris J, LaPorte E, Schweitzer I (2011): Kava: a comprehensive review of efficacy, safety, and psychopharmacology. Aust N Z J Psychiatry https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21073405/
  10. FAO/WHO (2016): Kava: a review of the safety of traditional and recreational beverage consumption. Technical Report, Rome https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/f97fbe5f-244e-4301-be2a-03ac39ef630b/content