Andrew Weil o kavie

2023-11-27 · 5 min czytania

Redakcja kava.fyi · Ostatnia aktualizacja: 27 listopada 2023

Kim jest lekarz, który poleca kavę pacjentom

Andrew Weil to amerykański lekarz i jeden z najbardziej rozpoznawalnych na świecie propagatorów medycyny integracyjnej, czyli podejścia łączącego konwencjonalne leczenie z metodami wywodzącymi się z medycyny naturalnej i tradycyjnej. W 1994 roku założył Center for Integrative Medicine na University of Arizona, które dziś nosi jego imię i kształci lekarzy w łączeniu obu tradycji. Weil jest też współtwórcą sieci restauracji True Food Kitchen, zbudowanej wokół zasad diety przeciwzapalnej, którą opracował razem z restauratorem Samem Foxem. Regularnie występuje w mediach i podcastach, gdzie od lat wraca do tematu kavy jako rośliny, której możliwości uważa za niedocenione, zwłaszcza w kontekście lęku, czyli problemu, z którym większość konwencjonalnej farmakoterapii radzi sobie kosztem skutków ubocznych i ryzyka uzależnienia.

Co Weil powiedział o kavie Timowi Ferrissowi

W sierpniu 2022 roku Weil był gościem podcastu The Tim Ferriss Show, w odcinku poświęconym między innymi rehabilitacji roślin uznawanych za niebezpieczne, w tym kavy. Opisał kavę jako naturalny środek uspokajający, prawdopodobnie najważniejszy naturalny produkt o działaniu przeciwlękowym, praktycznie pozbawiony toksyczności. Stwierdził, że kava nie wchodzi w interakcję z alkoholem ani innymi środkami uspokajającymi i może być stosowana regularnie przez długi czas.

Pytany o wpływ kavy na jakość snu, przyznał, że brakuje dobrych badań na ten temat, ale zestawił ją korzystnie z lekami nasennymi, zarówno dostępnymi bez recepty, jak i na receptę. Jego zdaniem takie leki spłycają architekturę snu i tłumią fazę REM, a przy tym łatwo prowadzą do uzależnienia, podczas gdy nic nie wskazuje na to, by kava miała podobne skutki uboczne. To samo zestawienie, ziołowy środek o łagodnym profilu działania kontra farmaceutyk o udokumentowanym ryzyku uzależnienia, wraca w wypowiedziach Weila regularnie i jest jednym z głównych powodów, dla których poleca kavę pacjentom zmagającym się z lękiem sytuacyjnym.

Co dzieje się w organizmie, gdy pijesz kavę

Naukowcy wciąż nie ustalili jednego, pewnego mechanizmu działania kavy, ale kilka tropów jest dobrze udokumentowanych. Kavalaktony, główne aktywne związki kavy, w badaniach laboratoryjnych wzmacniają działanie receptorów GABA A, tego samego układu, na który działają leki przeciwlękowe z grupy benzodiazepin. W badaniu z 1998 roku wyciąg z kavy hamował też odwracalnie aktywność enzymu MAO B w płytkach krwi, co teoretycznie mogłoby częściowo tłumaczyć wpływ na nastrój, choć to wynik z badania in vitro, a nie z organizmu żywego człowieka. Aktualne przeglądy naukowe podkreślają, że dokładny mechanizm i hierarchia tych działań nie zostały jeszcze jednoznacznie potwierdzone.

Niemiecki zakaz, o którym wspomina Weil

Gdy Weil mówi o bezpieczeństwie kavy, ma na myśli konkretną historię. W 2002 roku niemiecki urząd BfArM wycofał z rynku leki na bazie kavy po zgłoszeniach przypadków uszkodzenia wątroby. W 2014 roku niemiecki Federalny Sąd Administracyjny uchylił tę decyzję, uznając, że urząd nie udowodnił związku przyczynowego między kavą a opisywanymi uszkodzeniami wątroby, i odrzucił argument, że benzodiazepiny są równie bezpieczną alternatywą. Analiza opublikowana później w literaturze naukowej wskazuje, że problem dotyczył głównie ekstraktów alkoholowych oraz preparatów zawierających nadziemne części rośliny, a nie tradycyjnych ekstraktów wodnych z korzenia, i że jakość surowca oraz brak jasnej identyfikacji odmiany, czyli chemotypu, mogły odegrać większą rolę niż sama kava. Wspólna ocena ekspercka Światowej Organizacji Zdrowia i Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa, przywoływana w tej samej analizie, nie znalazła wiarygodnego związku między wodnymi preparatami z kavy a uszkodzeniami wątroby, co pośrednio potwierdza to, o czym mówi Weil.

Dlaczego jakość korzenia ma znaczenie

W literaturze naukowej i wśród producentów kavy funkcjonuje rozróżnienie na odmiany noble, tradycyjnie uprawiane i spożywane od pokoleń, oraz odmiany two-day, znane też jako tudei, które rosną szybciej, ale zawierają znacznie więcej flawokawiny B, związku chemicznego wiązanego w badaniach z toksycznym działaniem na komórki wątroby. Przegląd literatury poświęcony strukturze i toksyczności kavalaktonów oraz flawokawin wskazuje, że to właśnie odmiany typu tudei, a nie kava noble, odpowiadają za większość opisywanych w literaturze przypadków niepożądanego wpływu na wątrobę. Innymi słowy, pytanie o bezpieczeństwo kavy bez doprecyzowania, o jaką odmianę i jaką część rośliny chodzi, jest pytaniem niepełnym, a to właśnie brak takiego rozróżnienia komplikował ocenę ryzyka w czasach niemieckiego zakazu.

Jak wygląda status kavy dzisiaj

Od 2015 roku preparaty lecznicze na bazie kavy wróciły na niemiecki rynek, ale wyłącznie na receptę. W Polsce kava kava figuruje na liście substancji, których nie wolno stosować w suplementach diety ani żywności, po rekomendacji zespołu do spraw oceny ryzyka nowych substancji psychoaktywnych przy Głównym Inspektoracie Sanitarnym. W całej Unii Europejskiej korzeń kavy nie ma statusu zatwierdzonego składnika nowej żywności, więc formalnie nie może być legalnie sprzedawany jako żywność na wspólnym rynku. Opinia Weila o bezpieczeństwie kavy dotyczy więc przede wszystkim danych naukowych, a nie aktualnego stanu prawnego, który w Europie pozostaje restrykcyjny.

Ostrożność, o której też warto pamiętać

Nawet cytowane wypowiedzi Weila kończą się zwykle zastrzeżeniem, by nie łączyć kavy z alkoholem ani lekami przeciwdepresyjnymi i by unikać jej w ciąży i w okresie karmienia piersią. Ma to dodatkowe uzasadnienie farmakologiczne: badania laboratoryjne pokazują, że wyciąg z kavy oraz pojedyncze kavalaktony hamują kilka enzymów wątrobowych z rodziny cytochromu P450, w tym CYP3A4, który uczestniczy w metabolizowaniu bardzo dużej części leków dostępnych na rynku. Oznacza to, że łączenie kavy z lekami rozkładanymi w wątrobie, w tym z częścią leków psychiatrycznych i nasercowych, może zmieniać ich stężenie we krwi, dlatego wymaga konsultacji z lekarzem, niezależnie od tego, jak bezpieczna wydaje się sama roślina.

Więcej o interakcjach kavy z lekami i o jej wpływie na wątrobę przeczytasz w tekstach o kavie i wątrobie oraz o kavie i lekach. O tym, jak inni eksperci oceniają kavę, piszemy też tutaj, a mechanizm działania kavalaktonów opisujemy szerzej na stronie o kavalaktonach.