Kava in plaats van alcohol: wat het onderzoek zegt

2024-01-11 · 7 min lezen

Redactie van kava.fyi · Laatst bijgewerkt: 11 januari 2024

Na een zware dag grijpen veel mensen naar een glas wijn of een biertje: om te ontspannen, makkelijker in slaap te vallen, vrijer te praten. Kava, de traditionele drank gemaakt van de wortel van de bedwelmende peper (Piper methysticum), wordt soms aanbevolen in precies dezelfde situaties. In plaats van marketingslogans zetten we hier uiteen wat betrouwbare bronnen zeggen over beide middelen: WHO- en FAO-rapporten, een Cochrane-review en klinische onderzoeken. Dit artikel dient uitsluitend ter informatie en vervangt geen medisch advies. Kava is ook geen behandeling voor alcoholverslaving.

Ontspanning: dezelfde receptor, andere gevolgen

Alcohol en kava werken beide onder meer in op GABA-A-receptoren, de belangrijkste 'rem' van het zenuwstelsel. Daar houden de overeenkomsten grotendeels op.

Volgens een overzichtsartikel van Smith en Randall (2012) heeft een enkele dosis alcohol een angstremmend effect omdat het de GABA-activiteit verhoogt. Chronische verslaving leidt echter tot een algeheel GABA-tekort, wat dit effect tenietdoet en zelf angst kan opwekken. Periodes van ontwenning stimuleren bovendien het limbische en het noradrenerge systeem overmatig, die beide betrokken zijn bij het ontstaan van paniekaanvallen.

De effecten van kava zijn te danken aan kavalactonen. Kavaïne, de belangrijkste daarvan, is een positieve allosterische modulator van de GABA-A-receptor: het versterkt de reactie van de receptor op GABA, maar werkt niet via de klassieke bindingsplaats voor benzodiazepines (Chua et al., 2016). Klinische onderzoeken die kava met oxazepam vergeleken, registreerden geen gevallen van verslaving of ontwenningsverschijnselen bij de gebruikte doses en observatieperiodes (Soares et al., 2022). We beschrijven het mechanisme uitgebreider in het artikel kava en GABA.

Angst: alcohol verergert het, kava verlicht het in klinische onderzoeken

De Cochrane-review (Pittler en Ernst, 2003) omvatte 11 gerandomiseerde onderzoeken met in totaal 645 deelnemers. Een meta-analyse van zes daarvan liet een significante verlaging zien van de score op de Hamilton-angstschaal bij mensen die kava-extract namen ten opzichte van placebo (gewogen gemiddeld verschil van 5,0 punten). Bijwerkingen werden omschreven als mild, voorbijgaand en zeldzaam. De auteurs beoordeelden kava als relatief veilig voor kortdurend gebruik, van 1 tot 24 weken, met de kanttekening dat gegevens over de veiligheid op lange termijn onvoldoende waren.

Het protocol van het Australische K-GAD-onderzoek (Savage et al., 2015) vat deze stand van kennis bondig samen: kava is een niet-verslavend, niet-sederend angstremmend middel met potentieel bij gegeneraliseerde angststoornis. Het is goed te bedenken dat de meeste klinische onderzoeken gestandaardiseerde extracten betroffen, niet de traditionele drank op waterbasis.

Een helder hoofd: wat een Nieuw-Zeelands onderzoek liet zien

Het meest veelzeggende onderzoek naar cognitief functioneren na kava werd uitgevoerd door een team onder leiding van dr. Apo Aporosa aan de University of Waikato. Twintig regelmatige gebruikers dronken elk 3,6 liter kava verspreid over zes uur, terwijl ook een controlegroep van 19 niet-drinkers werd getest. Met een Brain Gauge-apparaat werden zes functies gemeten: focus, nauwkeurigheid, beoordeling van temporele volgorde, tijdsperceptie, plasticiteit en vermoeidheid.

Verminderde prestaties werden slechts bij één van de zes metingen gevonden: de beoordeling van temporele volgorde, oftewel het vermogen om gebeurtenissen in de juiste volgorde te plaatsen, nodig bijvoorbeeld om op gevaar te checken voordat je een kruising oversteekt.
De andere vijf functies bleven onaangetast.
De resultaten werden in 2022 gepubliceerd in het Journal of Ethnopharmacology.

De praktische conclusie is dat je na grote hoeveelheden kava niet achter het stuur moet kruipen, net als na alcohol. Van 'het verdoven van de geest' is echter geen sprake. Het FAO/WHO-rapport uit 2016 stelt dat het beschikbare bewijs de conclusie ondersteunt dat kava geen invloed heeft op cognitief functioneren, al vond één onderzoek een verbetering van de visuele aandacht (Thompson et al., 2004) en een ander een achteruitgang (Cairney et al., 2003). Een systematische review van LaPorte et al. (2011), aangehaald in dit rapport, vond geen reproduceerbare negatieve effecten van kava op cognitie. Hoe kava in de praktijk werkt, beschrijven we in een apart overzicht van de effecten.

Gezondheid: alcohol kent geen veilige dosis, kava komt met voorbehouden

De WHO-gegevens zijn ondubbelzinnig. In 2019 veroorzaakte alcohol wereldwijd ongeveer 2,6 miljoen sterfgevallen. Ongeveer 400 miljoen mensen, oftewel 7 procent van de bevolking van 15 jaar en ouder, leefden met alcoholgebruiksstoornissen, en 209 miljoen met een verslaving. De WHO benadrukt dat geen enkele vorm van drinken vrij is van risico. Het International Agency for Research on Cancer plaatst alcohol in groep 1 van kankerverwekkende stoffen, dezelfde categorie als asbest en tabak, en alcohol veroorzaakt ten minste zeven soorten kanker. In 2019 werden er 401.000 sterfgevallen door kanker aan toegeschreven.

Kava heeft een ander profiel, maar is niet vrij van controverse. Volgens het FAO/WHO-rapport (2016) wordt de kavadrank al meer dan 2000 jaar in de Stille Oceaan gedronken, en zijn er zeer weinig gepubliceerde meldingen van gezondheidsschade door traditionele consumptie. Klinische onderzoeken met extracten op waterbasis lieten evenmin bijwerkingen zien. Aan de andere kant verbood het Duitse agentschap BfArM kavaproducten in 2002 op basis van 41 meldingen van leverschade in Duitsland en 73 wereldwijd (Soares et al., 2022). De WHO-beoordeling uit 2007, samengevat in het FAO/WHO-rapport, concludeerde dat er aanzienlijke bezorgdheid bestaat over een causaal verband tussen kavaproducten en hepatotoxiciteit, groter bij organische extracten, en dat kavaproducten een sterke neiging hebben om met medicijnen te interacteren. Psychiater James Lake raadt kava af voor mensen die alcohol misbruiken of hoge doses kalmerende middelen gebruiken. We bespreken dit onderwerp apart in het artikel kava en de lever.

Slaap: waarom een 'slaapmutsje' niet werkt

Alcohol maakt slaperig, maar verstoort de slaap. Zoals Stein en Friedmann (2005) schrijven, werd de onderdrukking van de REM-slaap door alcohol al in de jaren zestig waargenomen. Zodra de bloedalcoholconcentratie na 2 tot 3 uur bijna tot nul is gedaald, treedt een reboundeffect op: de opwinding neemt toe en de tweede helft van de nacht wordt gefragmenteerd. Na 3 tot 7 dagen drinken ontstaat tolerantie voor het sederende effect.

In traditionele Pacifische gemeenschappen wordt kava onder meer gebruikt om de slaap te ondersteunen en angst te verminderen (Aporosa et al., 2025). Solide polysomnografisch onderzoek naar de traditionele drank ontbreekt vooralsnog; de huidige stand daarvan vatten we samen in het artikel kava en slaap.

Kater en gesprek

Een kavakater hangt af van de cultivar. 'Two-day' (tudei) cultivars veroorzaken misselijkheid en hoofdpijn, en het effect ervan kan tot twee dagen aanhouden (Soares et al., 2022). Noble cultivars, de enige die onder de Vanuatuaanse Kava Act van 2002 zijn toegestaan, geven volgens dr. Vincent Lebot een snel en uitgesproken ontspannend effect dat tegen etenstijd is uitgewerkt. Een lijst met cultivars is te vinden in de cultivaratlas.

Tot slot het gesprek. In Pacifische culturen gaat kava samen met talanoa, open discussie, en wordt het soms gebruikt bij herstelrechtprocessen en conflictoplossing. De auteurs van een artikel in Frontiers in Psychology (2025) merken op dat zelfs na grote hoeveelheden kava het verstand en het bewustzijn intact blijven, en dat de drank geen emotioneel of agressief gedrag opwekt. Dit is het meest feitelijke antwoord op de vraag hoe kava onder vrienden verschilt van alcohol.