Kava en reisstress
· 5 min lezen
Een reis die bedoeld was als ontsnapping aan het dagelijks leven begint soms al met een bonzend hart in de rij bij de incheckbalie. Spanning voorafgaand aan een reis komt zo vaak voor dat er een hele wetenschappelijke literatuur over bestaat: vliegangst, of aviofobie, treft naar schatting van enkele procenten tot wel veertig procent van de bevolking in westerse landen, afhankelijk van de gehanteerde definitie en de manier waarop het gemeten wordt. Sommige mensen ervaren het als lichte nervositeit, terwijl anderen helemaal stoppen met vliegen of alleen vliegen als het niet anders kan.
Waar vliegangst vandaan komt
Onderzoekers omschrijven vliegangst als een veelzijdig fenomeen dat kan variëren van lichte nervositeit tot een volledig ontwikkelde specifieke fobie of paniekstoornis. Symptomen zijn onder meer een bonzend hart, gespannen spieren, zweten, kortademigheid, misselijkheid en duizeligheid, stuk voor stuk typische kenmerken van de algemene stressreactie van het lichaam. Interessant genoeg laat langdurige observatie van passagiers zien dat het niveau van vliegangst in de bevolking niet constant blijft over de tijd: een onderzoek onder Noorse vliegtuigpassagiers waarin gegevens uit 1986 en 2015 werden vergeleken, vond dat mensen tegenwoordig, ondanks methodologische verschillen, aanzienlijk minder vliegangst rapporteren dan drie decennia geleden, ook al treft het fenomeen nog steeds een aanzienlijk deel van de bevolking, vaker vrouwen dan mannen. De sterkste angst wordt opgewekt door turbulentie, onbekende motorgeluiden en associaties met de dreiging van terrorisme.
De klassieke manieren om met deze spanning om te gaan zijn alcohol of kalmerende middelen die naar behoefte vóór een vlucht worden ingenomen. Beide strategieën hebben duidelijke nadelen: alcohol versterkt, in combinatie met de lage cabinedruk en uitdroging, vermoeidheid en concentratieproblemen, terwijl benzodiazepines weliswaar effectief zijn maar bij frequent gebruik het risico op overmatige sedatie en afhankelijkheid met zich meebrengen. Dit is een van de redenen waarom sommige mensen op zoek gaan naar alternatieven die milder inwerken op het zenuwstelsel zonder de aandacht te vertroebelen.
Wat er bekend is over kava in de context van angst
Kava, een drank gemaakt van de wortel van Piper methysticum, trekt al lang wetenschappelijke belangstelling, juist vanwege het veronderstelde angstremmende effect. De eerste systematische review en meta-analyse van klinische onderzoeken, gepubliceerd in 2000 in het Journal of Clinical Psychopharmacology, behandelde gerandomiseerde, placebogecontroleerde onderzoeken met gestandaardiseerde kava-extracten. De conclusies van de auteurs waren voorzichtig: kava bleek effectiever dan placebo in het verminderen van angstsymptomen zoals gemeten met de Hamilton-schaal, maar het effect was klein en het bewijs was gebaseerd op relatief kleine steekproeven. Met andere woorden: het effect is reëel maar niet spectaculair, en het betreft kortdurend, incidenteel gebruik van gestandaardiseerde preparaten, niet een zelfgezette infusie die in willekeurige hoeveelheden wordt gedronken.
Het mechanisme waarmee dit effect wordt verklaard, betreft het GABA-systeem, het belangrijkste remmende neurotransmittersysteem van de hersenen, dat ook het aangrijpingspunt is van angstremmende medicijnen uit de klasse van de benzodiazepines. Dit is nog steeds een actief onderzoeksgebied, en nieuwere beeldvormende onderzoeken beginnen pas te laten zien hoe kavalactonen precies de GABA-activiteit beïnvloeden in de hersenschors van mensen met een angststoornis. Meer over hoe kavalactonen werken lees je in een apart artikel op kava.fyi, en over het GABA-systeem zelf in de context van kava in kava en GABA.
Nieuwe omgevingen en andere bronnen van reisspanning
De vlucht zelf is maar één onderdeel van reisstress. Verblijven in een onbekend land, de taalbarrière, andere culturele normen of ongebruikelijke administratieve formaliteiten zorgen eveneens voor psychologische druk, al is dit lastiger te meten dan vliegangst en minder vaak onderwerp van gericht klinisch onderzoek. Zo vallen ook gezondheidszorgen die met een reis samenhangen, bijvoorbeeld naar tropische landen, onder de bredere categorie van anticiperende stress: spanning die al ontstaat vóór de gebeurtenis zelf, simpelweg door de verwachting ervan.
In deze context is het verstandig om voorzichtig te blijven met claims die geen directe basis hebben in onderzoek: er zijn geen wetenschappelijke publicaties die kava specifiek testen in relatie tot vliegen, verblijf in het buitenland of reisvaccinaties. Wat op basis van de beschikbare gegevens wel gezegd kan worden, is dat kava bij kortdurend gebruik een algemeen angstremmend effect laat zien, en dat voorstanders er graag naar grijpen juist in situaties van verhoogde spanning, ook die rond reizen.
Wat kava niet doet
Kava is geen remedie tegen vliegfobie of angststoornissen, en het vervangt geen cognitieve gedragstherapie, die nog altijd de best gedocumenteerde effectieve behandeling voor aviofobie is. Het mag ook niet gecombineerd worden met alcohol of met medicijnen die door de lever worden afgebroken, waaronder kalmerende middelen en antidepressiva: beide combinaties belasten hetzelfde orgaan en kunnen het risico op bijwerkingen vergroten. Als reisangst sterk genoeg is om het dagelijks functioneren te beperken, is het verstandig om een specialist te raadplegen in plaats van de oplossing uitsluitend te zoeken in plantaardige supplementen. Het is ook goed om te bedenken dat de beschikbare onderzoeken gaan over gestandaardiseerde farmaceutische extracten en niet over een traditioneel gezette infusie, dus het rechtstreeks toepassen van de resultaten op een kopje dat in een vertrekhal van een luchthaven wordt gedronken, vraagt om voorzichtigheid.
Het is ook goed om de juridische context in gedachten te houden: in Polen wordt kava beschouwd als een designerdrug en is de verkoop ervan als levensmiddel verboden onder een verordening van het ministerie van Volksgezondheid; in Duitsland is het alleen op recept verkrijgbaar; en in de Europese Unie heeft het formeel geen novel food status. Wie van plan is om met kava te reizen, of juist te reizen om het te kopen, doet er goed aan hier rekening mee te houden voordat het in de bagage verdwijnt.
Bewust ontspannen in plaats van automatisch naar een middel grijpen
Of je nu naar kava grijpt of naar een andere manier om te ontspannen, de verandering van gewoonte zelf, dus het vervangen van nog een drankje aan de hotelbar door iets dat de geestelijke helderheid niet vertroebelt, past in de bredere trend van een bewuste omgang met alcohol die bekendstaat als sober curious. Als dit fenomeen je breder interesseert, lees dan ons stuk over hoe kava zich verhoudt tot klassieke roesmiddelen: kava als alternatief voor alcohol. Voordat je met kava op reis gaat, is het wel goed om ook de basis van het bereiden van de infusie te checken, want de manier van zetten heeft een reëel effect op of je er überhaupt iets van merkt: hoe je kava bereidt.