Kava a rak płuc: co pokazują badania przedkliniczne

2024-01-25 · 4 min czytania

Redakcja kava.fyi · Ostatnia aktualizacja: 25 stycznia 2024

Rak płuc pozostaje jednym z najtrudniejszych wyzwań onkologii. Według danych przywołanych w przeglądowym artykule opublikowanym w 2023 roku w International Journal of Molecular Sciences, w 2020 roku na świecie odnotowano około 2,2 miliona nowych zachorowań na raka płuc i 1,8 miliona zgonów z tego powodu, co stanowiło około 11,4 procent wszystkich zdiagnozowanych nowotworów i aż 18,0 procent zgonów spowodowanych nowotworami. Późne wykrywanie i wciąż niezadowalające wyniki leczenia sprawiają, że badacze intensywnie szukają sposobów na zapobieganie tej chorobie, zanim się rozwinie, a nie tylko na jej leczenie.

Skąd wziął się pomysł, że kava może mieć tu znaczenie

Trop, od którego zaczęła się cała ta linia badań, jest epidemiologiczny. W 2000 roku badacz nazwiskiem Steiner jako pierwszy zaproponował hipotezę, że kava, czyli napój przygotowywany z korzenia Piper methysticum spożywany tradycyjnie na wyspach południowego Pacyfiku, może zmniejszać ryzyko nowotworów u ludzi. Zaobserwował on odwrotną zależność między poziomem spożycia kavy a zachorowalnością na raka w kilku krajach regionu. Szczególnie intrygujący był fakt, że w krajach o wysokim spożyciu kavy wskaźniki zachorowań na nowotwory były niższe u mężczyzn niż u kobiet, czyli odwrotnie niż w globalnych statystykach, mimo że to właśnie mężczyźni tradycyjnie piją kavę najczęściej. To wciąż jedynie obserwacja epidemiologiczna, nie dowód przyczynowo skutkowy, ale wystarczyła, by zainicjować dekady badań laboratoryjnych.

Co pokazują badania na zwierzętach

Przez ostatnie dwudziestolecie zespoły naukowe, głównie związane z University of Florida, testowały potencjał kavy i pojedynczych kavalaktonów w różnych modelach zwierzęcych karcynogenezy, w tym raka płuc, pęcherza moczowego, prostaty i okrężnicy. Jednym z najlepiej udokumentowanych wyników jest działanie dihydrometystycyny, jednego z kavalaktonów: związek ten skutecznie hamował powstawanie nowotworów płuc u myszy szczepu A/J poddanych działaniu NNK, silnego karcynogenu pochodzącego z tytoniu, prowadząc w niektórych badaniach do niemal całkowitego zablokowania rozwoju guzów, mimo że ochrona przed uszkodzeniami DNA wynosiła w tych eksperymentach od 75 do 88 procent. Inny kavalakton, kavaina, okazał się natomiast skuteczny w zapobieganiu rakowi pęcherza moczowego indukowanemu inną substancją rakotwórczą u myszy. To ważne rozróżnienie: różne składniki kavy mogą działać na różne typy nowotworów i przez różne mechanizmy, co utrudnia proste uogólnienia.

Autorzy przeglądu podkreślają przy tym coś, co ma znaczenie dla zrozumienia całego zjawiska: żaden pojedynczy związek chemiczny wyizolowany z kavy nie odtworzył w pełni skuteczności całej, naturalnej mieszaniny kavalaktonów obserwowanej w danych epidemiologicznych. To zjawisko nazywane jest działaniem polifarmakologicznym: różne kavalaktony, mimo dużego podobieństwa strukturalnego, mają odmienne właściwości farmakokinetyczne i najwyraźniej działają uzupełniająco, a nie zamiennie. Z tego powodu autorzy sugerują, że to właśnie tradycyjna, złożona mieszanina kavy, przygotowywana od pokoleń w sposób ustandaryzowany kulturowo, a nie pojedyncza wyizolowana substancja, może być lepszym kandydatem do dalszych badań translacyjnych, o ile produkt podlega rygorystycznej kontroli jakości.

Warto podkreślić: to są modele zwierzęce, w których nowotwór jest celowo wywoływany podaniem silnego karcynogenu, a nie modele odzwierciedlające naturalny rozwój raka płuc u człowieka. Przenoszenie takich wyników wprost na ludzi wymaga dużej ostrożności.

Możliwy mechanizm: stan zapalny płuc

Wstępne badania mechanistyczne sugerują, że kava hamuje aktywację czynnika jądrowego NF-kB, białka odgrywającego kluczową rolę w reakcjach zapalnych. Ponieważ przewlekłe zapalenie płuc jest dobrze udokumentowanym czynnikiem ryzyka raka płuc, autorzy przeglądu proponują, że kava może zmniejszać ryzyko karcynogenezy przynajmniej częściowo poprzez tłumienie stanu zapalnego wywołanego dymem tytoniowym. To jednak, jak podkreślają sami autorzy, hipoteza wymagająca dalszych badań w bardziej zaawansowanych modelach zwierzęcych, które lepiej odzwierciedlają przewlekły, zapalny charakter ryzyka raka płuc u ludzi.

Jedno małe badanie u palaczy

Jedynym elementem tej układanki, który dotyczy bezpośrednio ludzi, jest niewielkie badanie pilotażowe, w którym kava wykazała potencjał ograniczania używania tytoniu i uzależnienia od niego wśród palaczy, czemu towarzyszyło obniżenie poziomu kortyzolu we krwi uczestników. Autorzy przeglądu sugerują, że efekt ten może wynikać z relaksujących właściwości kavy, a zmniejszenie stresu samo w sobie mogłoby teoretycznie zmniejszać ryzyko raka płuc, jeśli przewlekły stres psychiczny rzeczywiście stanowi dla niego istotny czynnik ryzyka. To jednak pojedyncze, pilotażowe badanie na małej grupie, a nie dowód na skuteczność kavy w rzucaniu palenia czy w profilaktyce nowotworowej.

Czego te badania nie mówią

To najważniejsze zastrzeżenie w całym temacie: opisane wyżej dane pochodzą niemal wyłącznie z badań przedklinicznych, czyli prowadzonych na komórkach i zwierzętach, a nie z badań klinicznych na ludziach chorych na raka płuc lub zagrożonych tą chorobą. Nie ma obecnie żadnych dowodów na to, że picie kavy zapobiega rakowi płuc u człowieka ani że może być stosowane w jego leczeniu. Sami autorzy przeglądu piszą wprost, że konieczne są dalsze badania z udziałem ludzi, zanim będzie można mówić o jakimkolwiek praktycznym zastosowaniu tych odkryć. Kava nie jest ani lekiem, ani środkiem profilaktycznym w onkologii, a traktowanie jej jako takiego byłoby nadinterpretacją danych naukowych.

Warto też pamiętać, że kava jest metabolizowana w wątrobie, dlatego nie powinna być łączona z alkoholem ani z lekami przetwarzanymi przez ten narząd. Osoby chorujące na nowotwory lub przechodzące leczenie onkologiczne powinny każdą decyzję o sięgnięciu po suplementy roślinne konsultować z lekarzem prowadzącym, ponieważ interakcje z lekami stosowanymi w onkologii nie są dobrze zbadane. Warto również dodać, że w Polsce kava jest sklasyfikowana jako środek zastępczy objęty zakazem obrotu jako żywność, co samo w sobie wyklucza jej legalne kupno na krajowym rynku niezależnie od potencjału naukowego, jaki się jej przypisuje.

Jeśli interesuje cię, jak dokładnie działają poszczególne kavalaktony na poziomie biochemicznym, przeczytaj nasz artykuł kavalaktony: jak działa kava, a o klasyfikacji odmian kavy według zawartości poszczególnych związków w tekście odmiany kavy. O bezpieczeństwie kavy dla wątroby piszemy szerzej w artykule kava a wątroba.