Kava a CBD: dwie rośliny, dwa różne mechanizmy

2022-11-09 · 5 min czytania

Redakcja kava.fyi · Ostatnia aktualizacja: 9 listopada 2022

Kava i CBD trafiają do jednego worka z etykietą „naturalne wyciszenie”, ale poza tym mają ze sobą niewiele wspólnego. Pochodzą z roślin z różnych rodzin, zawierają zupełnie inne substancje czynne, inaczej oddziałują na układ nerwowy i podlegają odrębnym przepisom. Poniżej zestawiamy fakty, bez rozstrzygania, co jest „lepsze”.

Dwie rośliny z różnych rodzin

Kava to napój z podziemnych części pieprzu metystynowego (Piper methysticum), wieloletniego krzewu z rodziny pieprzowatych (Piperaceae). Roślina jest dwupienna, ale jej kwiaty są jałowe: nie wytwarza żywotnych nasion i rozmnaża się wyłącznie z sadzonek łodygowych. W chwili zbioru ma zwykle 2 do 2,5 m wysokości. Do przygotowania napoju używa się korzeni, kłącza i dolnych fragmentów łodyg, a części nadziemne tradycyjnie odrzuca się.

CBD, czyli kannabidiol, pochodzi z konopi siewnych (Cannabis sativa L.), jednorocznej rośliny zielnej z rodziny konopiowatych (Cannabaceae). Konopie również są dwupienne, ale w odróżnieniu od kavy rozmnażają się z nasion. Kannabinoidy powstają głównie we włoskach gruczołowych żeńskich kwiatostanów, dlatego surowcem do ekstrakcji są wierzchołki kwiatowe, a nie korzeń.

Substancje czynne: kavalaktony i kannabinoidy

Za działanie kavy odpowiadają kavalaktony. Sześć głównych to kavain, dihydrokavain, metystycyna, dihydrometystycyna, jangonina i demetoksyjangonina; według przeglądu w „Nutrients” stanowią one około 96 procent ekstraktu lipidowego. Łączna zawartość kavalaktonów waha się od 3 do 20 procent suchej masy, zależnie od odmiany, warunków uprawy i części rośliny. Proporcje poszczególnych kavalaktonów różnią się między odmianami, co opisuje się jako chemotyp; przegląd odmian znajdziesz w atlasie kultywarów.

W konopiach opisano ponad sto kannabinoidów, z których większość występuje śladowo. Dwa najważniejsze to THC (tetrahydrokannabinol), główny składnik psychoaktywny, oraz CBD. Kannabidiol nie wywołuje odurzenia typowego dla THC. W przepisach unijnych i polskich to właśnie zawartość THC, a nie CBD, decyduje o tym, czy roślina jest „konopiami włóknistymi”.

Jak działają na układ nerwowy

Kava: bezpośrednie wzmocnienie GABA-A

Badanie Chua i współautorów z 2016 roku pokazało, że kavain, najlepiej przebadany kavalakton, dodatnio moduluje receptory GABA-A we wszystkich testowanych konfiguracjach podjednostek, a efekt nie znika po podaniu flumazenilu. Oznacza to, że kavain nie działa przez klasyczne miejsce wiązania benzodiazepin, choć wzmacnia hamujący sygnał GABA. Więcej o tym mechanizmie piszemy w tekście kava a GABA. Warto pamiętać, że kava jest substancją psychoaktywną: sama nazwa gatunkowa methysticum znaczy „odurzający”.

CBD: wiele celów, słabe powinowactwo do receptorów kannabinoidowych

Popularne wyjaśnienie, że CBD „reguluje układ endokannabinoidowy”, jest uproszczeniem. Przegląd Pertwee z „British Journal of Pharmacology” podaje, że kannabidiol ma zaskakująco niskie powinowactwo do receptorów CB1 i CB2 (wartości Ki rzędu mikromoli), a zarazem w niskich stężeniach zachowuje się jak antagonista agonistów tych receptorów. Ibeas Bih i współautorzy policzyli, że w literaturze opisano ponad 65 odrębnych celów molekularnych CBD, ale za wiarygodne uznali niewielką ich część: receptor serotoninowy 5-HT1A, kanał TRPV1, receptor GPR55, PPARγ i układ adenozynowy. Autorzy wprost stwierdzają, że działanie CBD w chorobach neurologicznych raczej nie wynika z modulacji układu endokannabinoidowego.

Zestawienie tych dwóch mechanizmów pokazuje główną różnicę: kavalaktony mają dobrze udokumentowany, bezpośredni cel (GABA-A), a CBD działa rozproszonie, na wiele celów o różnej sile.

Status prawny w Unii Europejskiej

W przypadku CBD kluczowe są dwa dokumenty. Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 19 listopada 2020 r. w sprawie C-663/18 uznał, że CBD wyekstrahowany z całej rośliny konopi nie jest środkiem odurzającym w rozumieniu Jednolitej konwencji z 1961 r., ponieważ według aktualnej wiedzy naukowej nie ma działania psychotropowego. Trybunał orzekł też, że państwo członkowskie nie może zakazać sprzedaży CBD legalnie wyprodukowanego w innym państwie UE, chyba że wykaże konieczność ochrony zdrowia publicznego.

Drugi dokument dotyczy żywności. Komisja Europejska traktuje CBD jako nową żywność, która wymaga zezwolenia przed wprowadzeniem na rynek. W czerwcu 2022 r. EFSA poinformowała, że otrzymała 19 wniosków, ale wstrzymała oceny z powodu luk w danych dotyczących wpływu CBD na wątrobę, przewód pokarmowy, układ hormonalny i nerwowy oraz samopoczucie psychiczne, a także z powodu skutków dla rozrodczości obserwowanych u zwierząt. EFSA zaznaczyła jednocześnie, że nie stwierdziła, iż CBD jako żywność jest niebezpieczny.

Status prawny w Polsce

Konopie i CBD. Nowelizacja ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii z 24 marca 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 763), obowiązująca od 7 maja 2022 r., definiuje konopie włókniste jako rośliny Cannabis sativa L., w których suma delta-9-THC i kwasu THCA w kwiatowych lub owocujących wierzchołkach nie przekracza 0,3 procent suchej masy.
Kava. Na mocy ustawy z 20 marca 2009 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii pieprz metystynowy trafił na listę środków odurzających grupy I-N, a posiadanie żywych roślin, suszu, nasion i ekstraktów stało się nielegalne. W grudniu 2016 r. zespół doradczy przy Głównym Inspektoracie Sanitarnym zalecił usunięcie gatunku z wykazu. Obowiązujące od 21 sierpnia 2018 r. rozporządzenie Ministra Zdrowia z 17 sierpnia 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 1591) nie wymienia już Piper methysticum w żadnym wykazie.

Wykreślenie z wykazu dotyczy prawa narkotykowego. Klasyfikacja produktów jako żywności to odrębny obszar przepisów, dlatego przed zakupem lub sprzedażą warto sprawdzić aktualne stanowiska urzędów.

Bezpieczeństwo: gdzie leżą znaki zapytania

Obie substancje mają swoje otwarte pytania badawcze. W przypadku kavy dyskusja dotyczy przede wszystkim wątroby oraz jakości surowca (odmiany szlachetne, wyłącznie części podziemne); więcej w tekście kava a wątroba. W przypadku CBD to właśnie brak danych o wpływie na wątrobę, układ hormonalny i nerwowy zatrzymał ocenę EFSA. Żaden z tych produktów nie jest lekiem i nie zastępuje konsultacji z lekarzem, zwłaszcza przy przyjmowaniu innych leków.

Podsumowanie różnic

Roślina: wieloletni, jałowy krzew z rodziny pieprzowatych (kava) kontra jednoroczna roślina zielna z rodziny konopiowatych (CBD).
Surowiec: korzeń i kłącze (kava) kontra żeńskie kwiatostany (CBD).
Substancje czynne: sześć głównych kavalaktonów kontra kannabidiol, jeden z ponad stu kannabinoidów.
Mechanizm: dodatnia modulacja GABA-A kontra wiele celów o słabym lub umiarkowanym powinowactwie.
Prawo w UE: CBD to nie środek odurzający według TSUE, ale nowa żywność wymagająca zezwolenia; kava w Polsce od 2018 r. nie figuruje w wykazie środków odurzających.