Wat zijn de symptomen van angststoornissen
· 5 min lezen
Angst en vrees zijn evolutionair oude mechanismen die mensen al duizenden jaren helpen gevaar te vermijden. Het probleem begint wanneer dit mechanisme te vaak, te sterk of zonder duidelijke reden inschakelt, en het normale leven in de weg gaat staan. Op dat moment hebben we het niet meer over gewone angst, maar over een angststoornis.
Hoe de Wereldgezondheidsorganisatie het definieert
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie worden angststoornissen gekenmerkt door overmatige angst en vrees en bijbehorende gedragsverstoringen, met symptomen die ernstig genoeg zijn om aanzienlijk lijden of functionele beperkingen te veroorzaken. De WHO onderscheidt verschillende hoofdtypen van angststoornissen: gegeneraliseerde angststoornis, gekenmerkt door overmatige, moeilijk te beheersen bezorgdheid; paniekstoornis, gedomineerd door terugkerende paniekaanvallen; sociale angststoornis, gekenmerkt door intense angst om in sociale situaties beoordeeld te worden; en separatieangststoornis, gekoppeld aan overmatige angst om gescheiden te zijn van een naaste. Voor de meeste hiervan bestaat effectieve psychologische behandeling, en afhankelijk van leeftijd en ernst van de symptomen wordt ook medicamenteuze behandeling overwogen. De omvang van het fenomeen is aanzienlijk: volgens gegevens van de Wereldgezondheidsorganisatie leefden er in 2023 wereldwijd ongeveer 470 miljoen mensen met een vorm van angststoornis, waaronder 146 miljoen kinderen en jongeren, wat deze groep aandoeningen tot een van de meest voorkomende onder alle psychische problemen maakt.
Primaire en secundaire angst
In de klinische praktijk wordt onderscheid gemaakt tussen primaire angst, die niet gekoppeld is aan andere psychische of lichamelijke stoornissen, en secundaire angst, die optreedt als onderdeel van het beloop van andere aandoeningen, bijvoorbeeld depressie of toestanden die samenhangen met alcoholonthouding. Het gelijktijdig voorkomen van meerdere stoornissen gaat meestal gepaard met ernstigere symptomen en een lastigere behandeling, en daarom moet een betrouwbare diagnose het hele klinische beeld in ogenschouw nemen, niet alleen de angst zelf.
Is elke vorm van angst een stoornis
Nee. Angst en vrees bij een reële dreiging zijn een normale, adaptieve reactie van het lichaam. Een angststoornis verschilt hiervan in het gevoel van oncontroleerbare dreiging, dat kan optreden zonder enige directe, aanwijsbare oorzaak, en dat het dagelijks functioneren mogelijk ernstig kan verstoren. Omdat beoordelen of een bepaalde angst rationeel is vaak subjectief en lastig is, is het beter om je te richten op concrete symptomen dan te proberen te beoordelen of de angst gerechtvaardigd is.
Drie dimensies van angstsymptomen
Een uitgebreid wetenschappelijk overzichtsartikel, gepubliceerd in 2021 in The Lancet door Brenda Penninx, Daniel Pine, Emily Holmes en Andreas Reif, omschrijft angststoornissen als een groep aandoeningen die gekenmerkt worden door overmatige angst voor en vermijding van waargenomen dreigingen, die aanhoudend zijn en het functioneren belemmeren, en die onderliggend samenhangen met verstoord functioneren van de hersencircuits die verantwoordelijk zijn voor het reageren op gevaar. De auteurs van het overzichtsartikel wijzen erop dat het risico op het ontwikkelen van deze stoornissen zowel door genetische als omgevingsfactoren en hun onderlinge, epigenetische interacties wordt beïnvloed, en dat angststoornissen vaak samen voorkomen met elkaar en met andere psychische stoornissen, met name depressie, evenals met lichamelijke aandoeningen. Angstsymptomen kunnen worden onderverdeeld in drie onderling samenhangende dimensies, die elkaar vaak overlappen en verhullen.
De eerste zijn psychopathologische symptomen, die zowel het emotionele domein omvatten, dus een gevoel van dreiging, doodsangst, prikkelbaarheid en intense bezorgdheid, als het cognitieve domein, waaronder concentratieproblemen, geheugenstoornissen en een gevoel van vervreemding van de werkelijkheid. De tweede dimensie is gedragsmatige symptomen, die de vorm kunnen aannemen van hyperactiviteit, bijvoorbeeld rusteloosheid of een impulsieve drang om te vluchten, of juist de vorm van bevriezing, zoals spraakstoornissen of een verdoofde, onbeweeglijke toestand. De derde dimensie is autonome en somatische symptomen: een bonzend hart, pijn op de borst, een van streek zijnde maag, frequent urineren, overmatig zweten, trillen, hyperventilatie, een gevoel van een dichtgesnoerde keel, of slaapstoornissen.
Bij gegeneraliseerde angststoornis overheerst duidelijke, moeilijk te beheersen bezorgdheid over alledaagse zaken, gepaard met aanhoudende spanning, vermoeidheid, prikkelbaarheid en spierspanning die minstens zes maanden aanhoudt. Paniekstoornis wordt gekenmerkt door terugkerende, onverwachte paniekaanvallen met talrijke lichamelijke symptomen, zoals een bonzend hart, kortademigheid of duizeligheid, en vereist minstens een maand aan dergelijke episodes voordat het een stoornis genoemd kan worden. Sociale angst omvat op zijn beurt een duidelijke, disproportionele angst voor negatieve beoordeling door anderen, wat leidt tot het vermijden van sociale situaties gedurende minstens zes maanden.
Wanneer het de moeite waard is om hulp te zoeken
Als de beschreven symptomen lang aanhouden en het functioneren op het werk, op school of in relaties daadwerkelijk beperken, is het niet verstandig te wachten tot ze vanzelf overgaan. Angststoornissen behoren tot de goed begrepen en effectief behandelbare aandoeningen, en hoe eerder ze worden gediagnosticeerd, hoe makkelijker het is om weer in balans te komen. Diagnose en keuze van behandeling moeten altijd overgelaten worden aan een specialist, niet aan zelfbeoordeling op basis van een artikel op internet. Het is ook goed te bedenken dat ondanks hoe vaak angststoornissen voorkomen, veel mensen met herkenbare symptomen nooit professionele hulp zoeken, vaak uit angst voor stigma of de overtuiging dat je ernstige angst zelf moet zien op te lossen. Toch is dit een van de terreinen binnen de geneeskunde waarin vroege interventie de periode van lijden daadwerkelijk verkort.
Waar kava in dit plaatje past
Kava wordt soms omschreven als een plant met angstremmende eigenschappen, en sommige klinische onderzoeken hebben inderdaad laten zien dat het beter presteert dan placebo bij het verlichten van angstsymptomen, al zijn de resultaten van andere, grotere onderzoeken minder eenduidig. Zelfs in het meest optimistische scenario kan kava hooguit een ondersteuning zijn om dagelijks met spanning om te gaan, geen medicijn of vervanging voor therapie of medicamenteuze behandeling van angststoornissen. Het mag ook niet gecombineerd worden met alcohol of met medicijnen die door de lever worden afgebroken, waaronder anxiolytica en antidepressiva, omdat beide combinaties de belasting van dat orgaan en het risico op bijwerkingen kunnen vergroten. Meer over angst zelf en wat het onderzoek naar kava daarover zegt, lees je in de artikelen kava en angst: een overzicht van het onderzoek en experts over kava.