Kava w proszku czy instant: czym się różnią

2021-10-10 · 5 min czytania

Redakcja kava.fyi · Ostatnia aktualizacja: 10 października 2021

Miski z mielonym korzeniem kavy na desce

Kavę można dziś kupić w trzech postaciach: jako tradycyjnie mielony korzeń (powder, traditional grind), jako proszek mikronizowany oraz jako instant. Wszystkie pochodzą z tego samego korzenia, ale różnią się stopniem przetworzenia, sposobem przygotowania, ilością osadu i tym, jak znosi je żołądek. Poniżej porządkujemy fakty, żeby łatwiej było wybrać formę pasującą do sytuacji.

Trzy formy, jeden korzeń

Tradycyjnie mielony korzeń

Świeżo zebrane, oczyszczone i obrane korzenie suszy się i mieli na proszek o średniej grubości. Korzeń zawiera zdrewniałe włókna (na Vanuatu zwane makas), które przed wypiciem tradycyjnie odcedza się w woreczku. To najmniej przetworzona forma i jedyna, która wymaga ugniatania.

Proszek mikronizowany

Ten sam suszony korzeń, tylko zmielony tak drobno, że w teorii można go pić bez cedzenia. W praktyce proszek nie rozpuszcza się, lecz pozostaje w zawiesinie, dlatego napój jest mętny i zostawia osad. Wraz z nim wypija się sporo niestrawnego błonnika, który wiele osób, zwłaszcza początkujących, odczuwa jako ciężar w żołądku, mdłości lub dyskomfort trawienny. Część producentów z tego powodu w ogóle nie oferuje mikronizatu.

Instant

Instant powstaje odwrotnie niż mikronizat: najpierw z korzenia przygotowuje się napój, a potem odparowuje się z niego wodę. Aktywne składniki są więc już wyekstrahowane, a proszek rozpuszcza się w płynie niemal całkowicie i zostawia bardzo mało osadu. Niektórzy producenci stosują wariant tej technologii: usuwają grube włókna ze świeżo obranych korzeni, a pozostały materiał suszą w kontrolowanej temperaturze i mielą bardzo drobno. W obu przypadkach kluczowa jest kontrola temperatury podczas suszenia.

Czy to ta sama kava

Skład chemiczny wszystkich form zależy przede wszystkim od odmiany, z której pochodzi korzeń, a nie od formy. To odmiana decyduje o chemotypie, czyli proporcjach sześciu głównych kavalaktonów, i o tym, czy działanie będzie lżejsze czy bardziej wyciszające. Dwie różnice są jednak realne:

Moc na gram. The Kava Society podaje, że gram na gram instant jest mocniejszy od tradycyjnie mielonego korzenia, bo usunięto z niego włókna, które w proszku stanowią balast. Dlatego porcje różnią się kilkukrotnie: około 30 do 35 g mielonego korzenia na sesję wobec około 8 g instantu na kubek.
Kontrola nad mocą. Przy tradycyjnym przygotowaniu sam decydujesz, jak długo ugniatać i czy zrobić drugie, słabsze płukanie z połową wody. Instant daje za każdym razem tę samą, powtarzalną porcję.

Jeśli chodzi o temperaturę, badania laboratoryjne opublikowane przez The Kava Society pokazały, że w zakresie od 25 do 42,5 stopnia Celsjusza całkowita zawartość kavalaktonów w napoju praktycznie się nie zmienia, a cieplejsza woda jedynie lekko przesuwa profil w stronę cięższego działania. Rekomendowane optimum to 25 do 30 stopni. Ta sama organizacja odradza wrzątek, więc instant też lepiej rozpuszczać w zimnym lub letnim płynie.

Jak je przygotować

Mielony korzeń: 30 do 35 g do woreczka, 500 ml wody o temperaturze pokojowej, 5 do 10 minut ugniatania pod wodą, dokładne wyciśnięcie, opcjonalnie drugie płukanie. Napój rozlewa się na porcje po 100 do 150 ml. Pełną instrukcję znajdziesz w tekście jak przygotować kava kava.
Instant: około 8 g (czubata łyżeczka) na 200 do 250 ml zimnej wody, dobrze zamieszać i wypić. Nie trzeba ani ugniatać, ani cedzić.
Mikronizat: zamieszać w wodzie jak instant, ale przed wypiciem warto przecedzić, żeby usunąć nadmiar osadu.

Zasady picia są wspólne: pusty żołądek (3 do 4 godziny od posiłku, bo po jedzeniu kavalaktony wchłaniają się słabiej), porcje w odstępach 15 do 20 minut i cierpliwość, bo część kavalaktonów potrzebuje 20 do 30 minut, żeby zadziałać.

Dla kogo powder, dla kogo instant

To nie jest podział na typy użytkowników, tylko na sytuacje.

Powder wygrywa, gdy liczy się rytuał i kontrola: wieczór z przyjaciółmi, wspólna miska, ugniatanie, obserwowanie, jak woda nabiera koloru, i decyzja, czy zrobić drugie płukanie. To też forma najbliższa temu, co pije się w nakamalach na Vanuatu.
Instant wygrywa, gdy nie ma czasu, miejsca ani miski: w podróży, w pracy, na pikniku. Jest też łagodniejszy dla wrażliwego żołądka, bo zawiera znacznie mniej nierozpuszczalnych cząstek. The Kava Society wprost zaleca osobom z wrażliwym żołądkiem bardzo dobrze odcedzoną kavę tradycyjną albo instant.
Mikronizat to kompromis: szybki kubek bez procesu odparowywania, ale z osadem i błonnikiem, które nie każdemu służą. Jeśli już go wybierasz, przecedź napój przez woreczek, a nowicjuszom zaproponuj raczej jedną z dwóch pozostałych form.

Smak i zmysły

Ziemisty, gorzkawy smak korzenia dla wielu osób jest pierwszą barierą. Przy tradycyjnym przygotowaniu klasyczne rozwiązanie to przegryzka po każdej porcji, na przykład świeży owoc lub łyk mleczka kokosowego, albo mieszanie napoju z sokiem jabłkowym i odrobiną świeżo startego imbiru. Instant, ponieważ rozpuszcza się bez osadu, najłatwiej łączy się z sokami, koktajlami czy napojami roślinnymi i nie przebija się własnym charakterem. Warto tylko zachować niską temperaturę dodatków. Przy każdej formie działanie zależy od odmiany, więc przed wyborem warto zajrzeć do atlasu odmian.

Na co uważać przy zakupie

Tylko odmiany szlachetne (noble). Odmiany nieszlachetne, sprzedawane jako tudei, isa lub koniak, nigdy nie były pite codziennie, zawierają wysokie stężenia flawokavain i niosą wyższe ryzyko nudności oraz ospałości następnego dnia. Prawo Vanuatu dopuszcza do eksportu wyłącznie odmiany szlachetne.
Tylko korzeń i kłącze. Części nadziemne (łodygi, liście) zawierają pipermetystynę, potencjalnie toksyczny alkaloid, i znikome ilości kavalaktonów. Raport FAO/WHO zaleca ograniczenie surowca do obranych korzeni i kłączy.
Dojrzała roślina. Szlachetna kava potrzebuje 3 do 5 lat, żeby dojrzeć; vanuacki Kava Act wymaga co najmniej 5 lat od posadzenia dla surowca eksportowego.
Bez alkoholu. Niezależnie od formy: kava wydaje się nasilać negatywne skutki alkoholu, a po sesji nie należy prowadzić.

Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Osoby przyjmujące leki, mające problemy z wątrobą lub w ciąży powinny skonsultować się ze specjalistą przed sięgnięciem po kavę.