Adaptogenen en kava: hoe planten reageren op stress
· 5 min lezen
Adaptogenen zijn een fenomeen. Allereerst een fenomeen van de natuur: planten met unieke eigenschappen, vaak verscholen op ontoegankelijke plekken en omgeven door een waas van wonder, al duizenden jaren gebruikt en onmisbaar geacht in de ayurveda en de traditionele Chinese geneeskunde (al waren ze vooral voorbehouden aan heersers en elites, deze kruidendranken werden onder anderen gebruikt door Genghis Khan). Anderzijds zijn adaptogenen ook een modern gezondheidsfenomeen: veilige ondersteuning van het lichaam, zelfs onder de zwaarste omstandigheden, tot voor kort bijna uitsluitend gebruikt door astronauten of olympiërs, en tegenwoordig wereldwijd steeds populairder.
Adaptogenen fascineren onderzoekers en gebruikers. Wat ons het meest boeit, is de vraag: is kava een adaptogeen?
De definitie van adaptogenen. Niets makkelijker dan dat! En tegelijkertijd niets moeilijker.
Simpel gezegd ondersteunen adaptogenen aanpassingsprocessen. Wanneer we worden blootgesteld aan stress, wanneer we te maken krijgen met vijandige omstandigheden, gevaar of uitputting, streeft ons lichaam altijd van nature naar "aanpassing" en het herstellen van het interne evenwicht, oftewel homeostase. Adaptogenen ondersteunen en balanceren onder andere de stressreactie van het lichaam (bijvoorbeeld door een stabiele hormoonbalans te ondersteunen of reacties te normaliseren), verminderen de gevoeligheid voor stressfactoren, verlengen de immuniteitsfase of versterken het door stress verzwakte lichaam, waardoor het beter bestand is tegen ziekten.
Tegelijkertijd ontsnapt het effect van adaptogenen aan farmacologische of klinische categorieën en termen. Het is te breed, vaak te moeilijk te meten en niet specifiek genoeg om in medische leerboeken te worden opgenomen. Anderzijds staat de canon van planten die als adaptogeen gelden nog altijd open en wordt er voortdurend over gediscussieerd. Ook verschijnt er nieuw onderzoek naar de homeostatische eigenschappen van specifieke planten; kava en zijn kavalactonen zijn hier een mooi voorbeeld van. Ondanks deze moeilijkheden blijft de wetenschap proberen adaptogenen te definiëren of te categoriseren en het kader van hun unieke eigenschappen te beschrijven.
De term adaptogeen werd voor het eerst geformuleerd in 1940, in het kader van het onderzoek van N. Lazarev naar de Chinese magnoliawijnstok (Schisandra chinensis). Volgens de destijds voorgestelde definitie moeten adaptogenen van plantaardige oorsprong aan 3 basiscriteria voldoen.
Door de effecten van stress (fysiek, chemisch of biologisch) te neutraliseren, werken adaptogenen niet-specifiek. Hun invloed kan niet worden toegeschreven aan specifieke reacties van specifieke organen. Het lichaam past zich immers niet fragmentarisch aan uitzonderlijke omstandigheden aan, maar holistisch, altijd strevend naar een staat van volledig evenwicht. En daarmee komen we bij het volgende punt.
Adaptogenen ondersteunen het bereiken van homeostase in het lichaam, dat wil zeggen dat hun functie is om verstoringen veroorzaakt door externe stress te balanceren en tegen te gaan. Belangrijk is dat de aanpassing van het lichaam aan stress een proces is, en geen scherpe, kortdurende staat van opwinding, zoals bij cafeïne.
Ten slotte, en het belangrijkste: adaptogenen mogen de normale functies van het lichaam niet schaden. Hoewel dit een enigszins abstract, hippocratisch principe is van "bovenal geen schade toebrengen", is het heel praktisch bedoeld: adaptogenen mogen niet giftig zijn. Ze mogen geen bijwerkingen hebben of verslavend werken. Ze mogen ook geen overprikkeling veroorzaken, en de normale waarneming en reacties van het lichaam moeten ongestoord blijven.
Is kava een adaptogeen?
De eigenschappen van kava passen perfect bij de bovenstaande criteria. In situaties van fysieke of emotionele stress helpen kavawortels het lichaam zijn innerlijke balans terug te vinden en zich aan te passen. Ze verminderen angst en spierstijfheid, neutraliseren afweerreacties, ondersteunen herstel (vooral tijdens de slaap) en kalmeren zowel lichaam als geest, zonder de cognitieve functies te beïnvloeden. Kava werkt werkelijk universeel en holistisch. Het volstaat te zeggen dat het in de tradities van de eilanden in de Stille Oceaan op grote schaal is gebruikt als tonicum bij de behandeling van infecties, het bestrijden van spier- en menstruatiepijn, slapeloosheid, maar ook diverse psychologische problemen die de balans van het lichaam verstoren.
Anderzijds wordt kava (nog?) niet genoemd binnen de kleine groep van de bekendste adaptogenen, zoals ashwagandha (Withania somnifera), Chinese magnoliawijnstok (Schisandra chinensis), ginseng (Panax ginseng), rozenwortel (Rhodiola rosea), gotu kola (Centella asiatica), astragalus (Astragalus membranaceus), waterhysop (Bacopa monnieri) of Siberische ginseng (Eleutherococcus senticosus).
Het zijn vooral de hierboven genoemde planten die het moderne begrip van adaptogenen hebben gevormd; dankzij onderzoek naar hun eigenschappen kunnen we tegenwoordig een aantal gemeenschappelijke, adaptieve werkingspatronen onderscheiden.
Effecten van adaptogenen
Fysiologisch gezien zijn de basale aanpassingsprocessen van het lichaam verbonden met een systeem dat de HPA-as wordt genoemd, namelijk de hypothalamus, de hypofyse en de bijnieren. In de bijnieren worden hormonen aangemaakt die cruciaal zijn voor de stressreactie (zogenaamde stresshormonen, zoals cortisol, actief bij vecht- of vluchtsituaties, en ook van invloed op de werking van het immuunsysteem). Vooral dit gebied wordt actief ondersteund door adaptogenen.
Concreet kan de werking van geselecteerde adaptogenen ook worden aangeduid met de volgende voorbeelden:
• hulp bij hormonale processen,
• ondersteuning van het immuunsysteem,
• ondersteuning van denkprocessen en cognitieve functies in stressvolle situaties,
• meer energie en efficiëntie (bij stressgerelateerde vermoeidheid),
• verbetering van het welzijn, vermindering van depressieve klachten,
• hulp bij het handhaven van normale bloedsuikerspiegels (verstoord door stress),
• antioxidantpotentieel.
Het effect van adaptogenen is te vergelijken met intensieve lichaamsbeweging. Fysieke inspanning is een stressfactor voor het lichaam (bijvoorbeeld een reactie op het uitputten van reserves, vooral bij weinig of geen beweging). Regelmatige beweging zorgt er echter voor dat we beter met de inspanning kunnen omgaan: we raken minder vermoeid, hebben meer controle over onze hartslag, enzovoort. Het gebruik van adaptogenen is als het "trainen" van het lichaam om beter om te gaan met de negatieve effecten van stress (metafoor van dr. Brenda Powell, Center for Integrative and Lifestyle Medicine, Cleveland Clinic's Wellness Institute, Time).
Voordat de stress en de bijbehorende inspanning toeslaan, voordat je lichaam de moeite neemt om zich aan te passen aan nieuwe omstandigheden en de balans te herstellen, raden we aan om "te oefenen" in innerlijke rust bij een kom noble kava.
Ps. Je hoeft hiervoor geen olympiër te zijn!
Delen: